Εθνική Παλιγγενεσία - 25η Μάρτιου

Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης ενημερώνοντας τον τσάρο για την απόφασή του να συμμετάσχει στον ξεσηκωμό των Ελλήνων κατά του Οθωμανού δυνάστη έγραψε:

«Οι γενναίες επιβολές των εθνών προέρχονται από το Θεό… Οι Έλληνες ξεσηκώνονται όλοι μαζί για ν’ αποτινάξουν το σκληρό ζυγό που τους πιέζει από αιώνες. Τα καθήκοντά μου προς την πατρίδα και στα τελευταία θελήματα του πατέρα μου μού επιβάλλουν επιτακτικά ν’ αφιερωθώ, μαζί με τους αδελφούς μου, στο δίκαιο αυτό αγώνα για απελευθέρωση της πατρίδος μου».

Στις πιο πάνω φράσεις του  Αλέξανδρου Υψηλάντη συνοψίζεται το σκεπτικό τού κάθε αγωνιζόμενου Έλληνα που ανέλαβε να φέρει εις πέρας ένα δύσκολο έργο. Οι Έλληνες έχοντας πίστη στο Θεό, στην οικογένεια και στο τίμιο του αγώνα τους επέλεξαν συμβολικά την 25^η Μαρτίου 1821 ως την επίσημη ημερομηνία που σηματοδότησε την απαρχή της απαλλαγής από τα άχθη της κατοχής και της σκλαβιάς. Μ’ εκείνη την άγια μέρα, που σ’ αντίστοιχή της ο Αρχάγγελος Γαβριήλ μεταφέροντας τη Θεία Θέληση στην Παναγία με το «Χαίρε κεχαριτωμένη. Ο Κύριος μετά σου…», επέλεξαν να συνδέσουν την έναρξη του εθνικοαπελευθερωτικού τους αγώνα. Ο «Ευαγγελισμός του Ελληνισμού», θα λέγαμε, μετουσιώθηκε σε πράξη μ’ επιστέγασμα την ανακήρυξη του ανεξάρτητου ελληνικού Κράτους το 1830 με τη συνθήκη του Λονδίνου.

Οι διεθνείς συγκυρίες και η εσωτερική κατάσταση επέτρεψαν στους Έλληνες να εκπληρώσουν τον προαιώνιο πόθο. Με το ρεύμα που δημιουργήθηκε από τους ανθρώπους του πνεύματος, την επέκταση του ευρωπαϊκού διαφωτισμού μέσω της γαλλικής Επανάστασης του 1789, που βασίστηκε στο τρίπτυχο «Ελευθερία-Ισότητα-Αδελφοσύνη», τη συμπαράσταση των όπου Γης Ελλήνων και φιλελλήνων η σπίθα δεν άργησε να γίνει πύρινη λαίλαπα. Οι «Φιλικοί», ως προμηθείς, εργάζονταν σχεδόν επτά χρόνια για να καλλιεργήσουν και να εμφυσήσουν στους υπόδουλους το επάναγκες για εθνεγερσία, με αμετάθετο στόχο την εθνική Παλιγγενεσία. 

Έχοντας ως ιεράν παρακαταθήκη τα παραδείγματα των προηγουμένων, που αγωνίστηκαν μέχρις εσχάτων, για να αποτελέσουν το φωτεινό οδοδείκτη για τους επόμενους, δεν ηδύναντο να κιοτέψουν, αλλά, ούτε είχαν την πολυτέλεια να κριθούν ως ριψάσπιδες από τον ιστορικό του μέλλοντος. Ο αγέρωχος Ρήγας Φεραίος, σπουδαία μορφή της προεργασίας, μετά την παράδοσή του από τους αυστριακούς στους Τούρκους, και προτού στραγγαλιστεί στο Βελιγράδι, και τα άψυχα σώματα αυτού και των συντρόφων του καταλήξουν στο Δούναβη, φώναξε στεντορίως:

«Ούτως αποθνήσκουσι τα παλληκάρια. Ικανόν έσπειραν σπόρον. Θέλει βλαστήσει, και το γένος μου θέλει συλλέξει τον γλυκύν αυτού καρπόν!».

Όσοι προηγήθηκαν της Μεγάλης Επαναστάσεως προσέφεραν ιερήν υπηρεσία στο Έθνος.  Αποτέλεσαν το προζύμι και έθεσαν στέρεες τις βάσεις για αποβολή του συνδρόμου του ραγιαδισμού. Υπήρξαν η προμετωπίδα που έπεισε το σκλαβωμένο Γένος ότι ο Μαρμαρωμένος Βασιλιάς, της Βασιλεύουσας Πόλεως, αναμένει την απελευθέρωση. Τα κινήματα του 16^ου και 17^ου αιώνα, οι κλέφτες, τα αρματολίκια, οι Γριβαίοι, ο Δράκος, ο Μαλάμος, οι επαναστατημένοι νησιώτες, ο Λάμπρος Κατσώνης ο Βελεστινλής οι διδάσκαλοι του Γένους, Αδαμάντιος Κοραής και Κοσμάς ο Αιτωλός, οι πρωτεργάτες της Φιλικής Εταιρίας Τσακάλωφ, Ξάνθος και Σκουφάς έσπειραν, όντως, σπόρον ικανόν.

Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης σημειώνει  εμφαντικά στ’ «Απομνημονεύματά»  του:

«Ο κόσμος μάς έλεγε  τρελλούς. Ημείς αν δεν είμεθα τρελλοί, δεν εκάναμεν την επανάσταση, διατί ηθέλαμε συλλογισθεί πρώτον δια πολεμοφόδια, καβαλλαρία μας, πυροβολικό μας. Ηθέλαμε λογαριάσει τη δύναμη την ιδικήν μας και την τούρκικη δύναμη».

Οι εθνικοί αγώνες έχουν ευτυχή κατάληξη όταν αυτοί που τους διεξάγουν  είναι έτοιμοι για το παν. Οι «Φιλικοί» θέλοντας να αποτυπώσουν, εν πλήρη διαστάσει, το μέγεθος της ευθύνης που έκαστος ελάμβανε, δια της συμμετοχής του, κατέγραψαν τις συνέπειες του ανομήματος της επιορκίας στην κατακλείδα του όρκου τους:

«Τέλος, ο θάνατός μου ας είναι η άφευκτος τιμωρία του αμαρτήματός μου, δια να μη μολύνω την αγνότητα της Εταιρείας με  την συμμετοχήν μου». 

Σύμφωνα, λοιπόν, με το σχέδιο της Φιλικής Εταιρίας, η Επανάσταση θα εκδηλωνόταν ταυτόχρονα, σχεδόν, από τη Μολδοβλαχία μέχρι την Πελοπόννησο και από τη Σερβία μέχρι την Κωνσταντινούπολη. Η ιαχή “Λευτεριά ή Θάνατος” ακούστηκε σ’ όλες τις υπόδουλες ελληνικές περιοχές και το ερώτημα που διατύπωνε ο Ρήγας στο «Θούριο», «ως πότε παλληκάρια θα ζούμε στα στενά μονάχοι σαν λιοντάρια στες ράχες στα βουνά;» τύγχανε απάντησης.

Όμως, η ελληνο-σερβική συμμαχία ματαιώθηκε και η Επανάσταση που ξεκίνησε στη Μολδοβλαχία με τον Αλέξανδρο Υψηλάντη, το Φεβρουάριο του 1821, έσβησε στους δύο πρώτους μήνες.

Στην Πελοπόννησο ο Αγώνας ευδοκίμησε, με πολλές επιτυχίες αρχικά, κι έμελλε να κρατήσει στο στρατιωτικό και διπλωματικό πεδίο, περίπου μια δεκαετία, ώσπου να υπογραφεί η πράξη γέννησης του ελληνικού κράτους. Στα ευλογημένα εδάφη της Πελοποννήσου και της Στερεάς Ελλάδας και στα καθαρόρευστα νερά του Αιγαίου γράφτηκαν οι ενδοξότερες σελίδες του ελληνικού έπους: Στη Γραβιά, στην Αλαμάνα, στα Δερβενάκια, στην Τριπολιτσά, στο Μεσολόγγι, στα Ψαρά μεγαλούργησαν σπουδαίες μορφές του αγώνα όπως οι: Οδυσσέας Ανδρούτσος, Αθανάσιος Διάκος, Κολοκοτρώνης, Παπαφλέσσας, Καραϊσκάκης,  Μπουμπουλίνα, Μαντώ Μαυρογένους, Κανάρης, Μιαούλης, Μπότσαρης, Λόρδος Βύρων και μια πλειάδα γνωστών ή αφανών ηρώων.

Σ’ αυτόν τον αγώνα έλαβαν μέρος άνθρωποι του πνεύματος, έμποροι, κληρικοί και αγρότες. Είχε χαρακτήρα καθαρά εθνικοαπελευθερωτικό και ουχί ταξικό, όπως κάποιοι διατείνονται. Δεν ισχυριζόμαστε σε καμία περίπτωση ότι ήταν αψεγάδιαστος, χωρίς προστριβές και διχόνοια. Παρά ταύτα, όμως, κατάφερε να εμπνεύσει και να παρασύρει όλους όσοι ονειρεύτηκαν «μιας ώρας ελεύθερη ζωή παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή».

Σημειώνει ο Μακρυγιάννης:

«Τούτην την πατρίδα την έχομεν όλοι μαζί, και σοφοί κι αμαθείς και πλούσιοι και φτωχοί και πολιτικοί και στρατιωτικοί και οι πλέον μικρότεροι άνθρωποι. Το λοιπόν δουλέψαμε όλοι μαζί, να την φυλάμεν κι όλοι μαζί, και να μην λέγη ούτε ο δυνατός “εγώ”, ούτε ο αδύνατος. Ξέρετε πότε να λέγει ο καθείς “εγώ”; Όταν αγωνιστεί μόνος του να φκειάση ή να χαλάση, να λέγη εγώ, όταν όμως αγωνίζονται πολλοί να φκειάσουν, τότε να λένε “εμείς”. Είμαστε εις το “εμείς” κι όχι εις το “εγώ”».

Από την αναγέννηση του Έθνους και την εθνική αποκατάσταση δεν ήταν δυνατόν να απουσιάζει η ιδιαίτερή μας πατρίδα Κύπρος. Με μπροστάρη των αγώνων τον Αρχιεπίσκοπο Κυπριανό προσπάθησε να βοηθήσει στην εξάπλωση της Επανάστασης. Οι Κύπριοι απέδειξαν ότι δεν έμειναν ασυγκίνητοι στο εθνικό κάλεσμα. Ήδη ο πρωτομάρτυρας Ιωάννης Καρατζάς, Κύπριος στην καταγωγή, που είχε θανατωθεί μαζί με τον Ρήγα Φεραίο στο Βελιγράδι το 1798 έδειξε το δρόμο στον δοκιμαζόμενο Ελληνισμό της Κύπρου. Ο Γεώργιος Κηπιάδης αναφέρει στ’ Απομνημονεύματά του:

«Ο ανώτερος κλήρος και πολλοί προύχοντες του νησιού εμυήθησαν τα της Φιλικής Εταιρείας, υπό μελών αυτής, επί τούτο εις Κύπρον κατελθόντων. Ους ο Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός φοβηθείς να ξενίση εν τη Αρχιεπισκοπή, μήποτε λάβωσι περί αυτών υπονοίας, εξένισεν εν τινί δωματίω της παρακειμένης Ελληνικής σχολής».   

Αποκορύφωμα της όλης δράσης των  Κυπρίων υπήρξε η Ενάτη Ιουλίου 1821 με τον απαγχονισμό του Κυπριανού και τη σφαγή κληρικών και λαϊκών. Χαρακτηριστικοί οι στίχοι του Βασίλη Μιχαηλίδη για την έναρξη του ξεσηκωμού, στο ομώνυμο ποίημά του:

«Τζι’ αντάν εφάνην η στραπή  εις του Μοριά τα μέρη 
τζι’ εξάπλωσεν τζι’ ακούστηκεν παντού η πουμπουρκά της, 
τζι’ ούλα ξηλαμπρατζιήσασιν τζιαι θάλασσα τζιαι ξέρη 
είσιεν  σγιαν  είχαν  ούλοι  τους   τζι’  η  Τζιύπρου  τα  κακά  της.»

Και συνεχίζει:

«Η Ρωμιοσύνη έν φυλή συνότζιαιρη του κόσμου 
Κανένας δεν ευρέθηκε για να την ιξηλείψη 
Κανένας γιατί σσιέπει την πού τ’ άψη ο Θεός μου. 
Η Ρωμιοσύνη εν να χαθή όντας ο κόσμος λείψη.»

Τα μηνύματα της εθνεγερσίας  του 1821 είναι επίκαιρα παρά ποτέ. Η αιμάσσουσα, οικονομικά, Ελλάδα έχει περιέλθει σε δεινή θέση, διεθνώς. Σε μια εποχή που τα πάντα αμφισβητούνται, οι αρχές και οι αξίες τίθενται εν αμφιβόλω, έχουμε όλοι υποχρέωση ν’ αντλήσουμε τα διδάγματα που εξέπεμψε η επαναστατημένη Ελλάδα. Έχουμε ηθικό και εθνικό  χρέος ως Έλληνες-Κύπριοι, πλείστοι εξ ημών απόφοιτοι ελλαδικών Πανεπιστημίων, να σταθούμε αρωγοί στον δοκιμαζόμενο αδελφό λαό του Μητροπολιτικού Χώρου και να συνδράμουμε ο καθείς, στο μέτρο των δυνατοτήτων του, ώστε η κοιτίδα της Δημοκρατίας να επανακάμψει σύντομα. Απευθυνόμενος τώρα στους νέους, στους μαθητές και τις μαθήτριες, μεταφέρω αυτολεξεί τα λόγια του Κολοκοτρώνη:

«Εις εσάς μένει να ισάσετε και να στολίσετε τον τόπο…· και, διά να γίνη τούτο, πρέπει να έχετε ως θεμέλια της πολιτείας την ενότητα, την θρησκεία, την φρόνιμον ελευθερία».

Χρόνια Πολλά!

Του Κυριάκου Κολοβού

Από «Τα σχέδια λύσης του Κυπριακού»

Του Κυριάκου Κολοβού

Σημαντικό πόνημα μπορεί να θεωρηθεί, για τη βιβλιογραφία που καταπιάνεται με το Κυπριακό, το βιβλίο του Νίκου Χριστοδουλίδη, «Τα σχέδια λύσης του Κυπριακού (1948-1978)». Η σημαντικότητά του έγκειται στα συμπεράσματα τα οποία εξάγονται από τoν συγγραφέα για τις προσπάθειες επίλυσης μέχρι το 1978. Αυτά τα συμπεράσματα καθίστανται κρίσιμα λόγω της θέσης τού συγγραφέα στη σημερινή διαπραγματευτική ομάδα∙ εξ απορρήτων συνεργάτης του Προέδρου Αναστασιάδη, με δημοσιεύσεις, αναλυτικές μελέτες και έρευνα επί του Κυπριακού είναι από τους αντιπροσώπους της νέας γενιάς ακαδημαϊκών που υπηρετούν ένα ανοικτό πρόβλημα, και είναι σε θέση να προβλέψει κινδύνους ή να εντοπίσει το ιστορικό ανάλογο.

Με αναλυτικό τρόπο και πλούσια βιβλιογραφία, παραπομπές σε ελληνικές και ξένες πηγές, ο Ν. Χριστοδουλίδης διασταυρώνει τις διάφορες σχολές σκέψεις με αντικειμενικό και αμερόληπτο τρόπο. Αναλύει, παραθέτει και εν τέλει καταθέτει άποψη από ιστορικής πλευράς, με πολιτική χροιά, χωρίς να  προσπαθεί να χειραγωγήσει τα γεγονότα.

Σταχυολογώντας τα συμπεράσματα του συγγραφέα, για τις προσπάθειες επίλυσης μέχρι το 1978, καταγράφονται τα εξής:

1.  Απαύγασμα και κύριο συμπέρασμα της όλης μελέτης παρουσιάζεται η κατά καιρούς ανάγκη διευθέτησης του Κυπριακού ως απόρροια των «αναγκών» των εξωγενών παραγόντων. Σύμφωνα με τον συγγραφέα, η Βρετανία ήθελε να διασφαλίσει τα συμφέροντά της μετά την απώλεια του Σουέζ, οι ΗΠΑ να εξασφαλίσουν το ισοζύγιο μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας, ενώ κι αυτή η Σοβιετική Ένωση θα χρησιμοποιήσει, ενίοτε προς όφελός της, τον ειδικό ρόλο της στο πρόβλημα (σσ. 237-247).

2.      «Προκύπτει ξεκάθαρα η τουρκική σταθερότητα στόχων και επιδιώξεων σε σχέση με τη μορφή και το περιεχόμενο λύσης του Κυπριακού Ζητήματος […]. Διαπιστώνεται αβασάνιστα η προσήλωση της Άγκυρας σε ξεκάθαρους στόχους. Από το 1956 και εντεύθεν γίνεται σαφές ότι στόχος της είναι η επίτευξη διχοτομικής λύσης. Παράλληλα, διακρίνεται ευελιξία αλλά και ευρηματικότητα ως προς τις τεχνικές σταδιακής προσέγγισης του απώτερου στόχου» (σ. 247).

3.  «Την ίδια στιγμή, Ελληνοκύπριοι και Ελλάδα θα παραμείνουν για χρόνια στην ίδια νεφελώδη κατάσταση, κάπου μεταξύ του ευκταίου και του εφικτού, του διακαούς πόθου και της ψυχρής πραγματικότητας. […] Με τις πράξεις ή τις παραλείψεις της (η ελληνική πλευρά) ενίσχυε την τάση των εξωγενών παραγόντων» (σ. 250).

4.  Στο ερώτημα κατά πόσον υπήρξαν «χαμένες ευκαιρίες», ο συγγραφέας τείνει σε μη καταφατική απάντηση, αφού όπως υποστηρίζει προτάσεις που δεν υποβλήθηκαν προς έγκριση/απόρριψη δεν συνιστούν «χαμένες ευκαιρίες» (σ. 252).

5.  «Τα λιγότερα ισχυρά κράτη δέχονται εξωτερικές πιέσεις και επιρροές. Ένα κράτος όμως μπορεί τουλάχιστον να μετατρέπει τις επιρροές σε ευκαιρίες, μετριάζοντας τον ιδανικό για εκείνο σκοπό» (σ. 254).

Καταγράφοντας τα συμπεράσματα του Νίκου Χριστοδουλίδη, έχοντας υπόψη τη νέα διαδικασία που προέκυψε μετά το κοινό ανακοινωθέν Αναστασιάδη-Έρογλου, δεν παρατηρείται μεγάλη απόκλιση στη στοχοθεσία των μερών από την ως άνω παρουσιασθείσα. Η Κύπρος, μέλος της ΕΕ, προσέρχεται σε έναν ενδοκυπριακό διάλογο, με δεδηλωμένη τη θέση της Τουρκίας, στα θέματα «Ασφάλειας και Εγγυήσεων», και τον αμιγώς διχοτομικό προσανατολισμό που θέλει να προσδώσει στη λύση. Οι Άγγλοι δεν κάνουν ιδιαίτερα εμφανή την παρουσία τους, αλλά τα δικά τους συμφέροντα είναι διασφαλισμένα με τις πρόσφατες συμφωνίες Αναστασιάδη-Κάμερον στο Λονδίνο. Οι ΗΠΑ, έχοντας αναλάβει την πρωτοβουλία των κινήσεων, παίζοντας μεταξύ δύο εταίρων τους στο ΝΑΤΟ, θα κινηθούν στη λογική τού «όλοι κερδισμένοι». Η ελληνική πλευρά για άλλη μια φορά διολισθαίνει από προηγούμενες θέσεις της με τον συντονισμό Αθηνών-Λευκωσίας να γίνεται μόνο σε επίπεδο μέσων ενημέρωσης.

Συνεπώς, τι άλλαξε στα τόσα χρόνια ύπαρξης του Κυπριακού; Σχεδόν τίποτε, σε επίπεδο στρατηγικής των διαφόρων παικτών. Τα συμπεράσματα των μελετών του Χριστοδουλίδη μπορούν να ιδωθούν από την εξής οπτική γωνία-ερμηνεία: Οι «χαμένες ευκαιρίες» είναι ένα εκβιαστικό blame game. Η Τουρκία με αμετάθετο στόχο τη λύση διχοτομικού περιεχομένου δεν θα παύσει αν δεν το καταφέρει. Η ελληνική πλευρά θα υποκύψει στις πιέσεις των εξωγενών παραγόντων που εξυπηρετούν τα δικά τους συμφέροντα και θα νιώθει τυχερή αν μέρος των στόχων της συγκλίνουν με τους σχεδιασμούς των τρίτων.

Οικονομική κρίση και η ακροδεξία σε Ελλάδα και Γαλλία

Του Κυριάκου Σ. Κολοβού

Εισαγωγή

Το παρόν άρθρο πραγματεύεται τις εκλογικές επιτυχίες των ακροδεξιών κομμάτων, σε Γαλλία και Ελλάδα, συναρτήσει, κατά κύριο λόγο, της οικονομικής κρίσης. Αναφέρονται παραδείγματα ανόδου της ακροδεξιάς, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, και αναλύονται αίτια, πέραν της κρίσης, που οδηγούν σ’ αυτές τις ατραπούς. Επιχειρείται ανάδειξη των επιπέδων στα οποία έχουν διεισδύσει τα κόμματα αυτά και εξακρίβωση κατά πόσον η άνοδος αυτή αποτελεί απειλή για το δημοκρατικό πολίτευμα και το ευρωπαϊκό οικοδόμημα.
Η κρίση, ως συνέπεια των αδυναμιών του καπιταλιστικού συστήματος και της φιλοσοφίας του φιλελεύθερου τρόπου ανάπτυξης, που έχει τις ρίζες του στις ΗΠΑ, πέραν των συνεπειών που ανέδειξε σε οικονομικό επίπεδο επέδρασε και σε πολιτικό. Η αναθέρμανση των λαϊκίστικων εκφάνσεων της συντηρητικής δεξιάς ανασύρει τραυματικές εμπειρίες για την Ευρώπη που βίωσε την άνοδο του φασισμού και του ναζισμού, ως αποτέλεσμα του μεγάλου κραχ του 1929 και της Μεγάλης Ύφεσης[1] που ακολούθησε.

Εικόνα 1: Ο χάρτης της ακροδεξιάς στην Ευρώπη[2]

 

Α.        Χρυσή Αυγή (ΧΑ) – Εθνικό Μέτωπο (FN)

Α.1      Οικονομική Κρίση

Η Ελλάδα υποχρεώθηκε το 2010, προ του φάσματος της χρεοκοπίας, να συνομολογήσει με την Τρόικα την πρώτη δανειακή σύμβαση (μνημόνιο) προκειμένου να επιβιώσει οικονομικά. Αυτό είχε, αναπόδραστα, αντίκτυπο στην καθημερινότητα του μέσου Έλληνα που είδε τα εισοδήματα, τις συντάξεις και τα επιδόματά του να συρρικνώνονται[3], τις φορολογίες να παίρνουν την ανιούσα, και να οδηγείται στα όρια της φτώχειας[4]. Έτσι, η ΧΑ με σαφή αντιμνημονιακή ρητορική[5], με το μανδύα του «λαϊκού» κόμματος, κατάφερε να αποσπάσει στις εκλογές[6] ποσοστό 6,92% και 18 έδρες.

Η Γαλλία δεν συνήψε δανειακή σύμβαση, αλλά, καθ’ ον χρόνο πραγματοποιήθηκαν οι εκλογές, η ανεργία είχε φτάσει στο 10% ενώ το 13% των Γάλλων βρισκόταν κάτω από το όριο της φτώχειας. Ο καθηγητής κοινωνιολογίας Νικολά Ατζφέλντ σημειώνει: «[...] οι Γάλλοι εργάτες έχουν βρει καταφύγιο στην Άκρα Δεξιά»[7], θέτοντας το ρητορικό ερώτημα πώς είναι δυνατόν το 30% των εργατών και το 25% των νέων να στηρίζουν το FN; Με το σύνθημα «ούτε δεξιά, ούτε αριστερά», το FN αναδεικνύει την «εθνική» οικονομική συνείδηση, αποστασιοποιημένο από την παγκοσμιοποίηση και τον άκρατο φιλελευθερισμό, προτείνοντας, σε κάποιες περιπτώσεις, τον κρατικό παρεμβατισμό και προστατευτισμό, εντονότερα από την κεντροαριστερά, με δόσεις ευρωσκεπτικισμού.

 

Α.2      Υποβοηθητικοί Παράγοντες της Ανόδου

Πέραν της οικονομικής κρίσης, το FN, με ηγέτη τη Μαρίν Λε Πεν, προσπάθησε να αφήσει κατά μέρος τη ρητορική[8] του πατέρα της, και ιδρυτή του FN, επιχειρώντας μ’ αυτό τον τρόπο τον «εκμοντερνισμό» του. Με πιο ήπια γλώσσα, που δεν προάγει τις πράξεις βίας, κατάφερε να πείσει το 18% των Γάλλων, στις εθνικές εκλογές,[9] να ψηφίσουν το κόμμα της. Η στάση αυτή δεν είναι άσχετη με την εν γένει συμπεριφορά της γαλλικής κοινής γνώμης. Σε έρευνα[10] της Le Figaro φαίνεται ότι το 43% των ερωτηθέντων θεωρεί το Ισλάμ απειλή για την εθνική τους ταυτότητα και ίσο ποσοστό αντιτίθεται στην ανέγερση τζαμιών. Σύμφωνα με το FN, συνυφασμένα, μ’ αυτό το ζήτημα, είναι τα θέματα της μετανάστευσης, ιδιαίτερα της προερχόμενης από την Αφρική, και των απειλών που δέχεται η ασφάλεια εξαιτίας του «εισαγόμενου» εγκλήματος. Στο ίδιο μήκος κύματος και η ΧΑ η οποία, κατά τον Ηλία Νικολακόπουλο, εκμεταλλεύτηκε το μεταναστευτικό εμφανίζοντας σαφή κοινωνικά χαρακτηριστικά, όπως: «νεότερες ηλικίες, ανδρικό προφίλ, ισχυρή παρουσία σε μεσαίες και κατώτερες περιοχές καθώς και σε περιοχές με ισχυρή ακροδεξιά παράδοση»[11].

Στην Ελλάδα, φυσικά, δεν πρέπει να παραγνωρίζεται η απογοήτευση του εκλογικού σώματος από τις παραδοσιακές δυνάμεις που αποτελούσαν τον κομματικό χάρτη μέχρι το 2009. Φαίνεται ότι κλείνει ο κύκλος της «Μεταπολίτευσης» και του δικομματισμού[12]. Ο πολίτης εθισμένος στη διαπλοκή, στην πελατειακή σχέση με το κράτος, την ημετεροκρατία και το ρουσφέτι, ξαφνικά αντιλαμβάνεται ότι ολ’ αυτά βαίνουν προς τερματισμό. Το ΠΑΣΟΚ, κατ’ εξοχήν κόμμα εξουσίας, εισπράττει την απογοήτευση του κόσμου βουλιάζοντας στο ιστορικό χαμηλό του 12%. Στις εκλογές του 2009 ΝΔ και ΠΑΣΟΚ είχαν αθροιστικά 78% ενώ τον Ιούνιο του 2012 μετά βίας έφτασαν, συνολικά, στο 42%. Μέρος των απογοητευμένων, λειτουργώντας τιμωρητικά, στράφηκε στη ΧΑ. Στη Γαλλία, το FN, το 2007 παρουσίασε διαρροές της τάξης του 40% προς τον Σαρκοζί. Το 2012 τις ανέκτησε, δείγμα της απογοήτευσης των ακολουθούμενων πολιτικών του τέως Προέδρου[13].

Την ακροδεξιά την εξέθρεψαν «Δεξιό και αριστερό πολιτικό κατεστημένο, μαζί με τα ΜΜΕ, και τη διευκόλυναν με πράξεις και παραλείψεις»[14]. Η τεχνολογική ανάπτυξη και το διαδίκτυο, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και το YouTube, επιτρέπουν σε επιμέρους ομάδες ή μεμονωμένους ακτιβιστές να παίξουν έναν ενεργό ρόλο στη δημιουργία και στην κυκλοφορία υλικού και ειδήσεων γύρω από το κίνημα[15] καθώς βοηθούν στη διάχυση των πληροφοριών. Στο παρελθόν, ο Μιτεράν έδωσε εντολή, σε κρατικά κανάλια, να προβάλλεται ο Λε Πεν για να απορροφήσει ψηφοφόρους από τη δεξιά[16]. Ο ιδρυτής του ΛΑ.Ο.Σ.[17] είναι ιδιοκτήτης ΜΜΕ, τα οποία χρησιμοποιήθηκαν στην προβολή και διάδοση των θέσεών του. Η ΧΑ διαδίδει τις ιδέες της μέσω ιστοσελίδας[18], blogs των κατά τόπους οργανώσεων,[19] εντύπων και ραδιοφώνου,[20] εκμεταλλευόμενη πλήρως τον τηλεοπτικό χρόνο που της παραχωρείται. (Στέλεχός της εξακοντίζει ανοίκειους χαρακτηρισμούς[21] και προβαίνει σε πράξεις[22] βίας).

Α.3      Άνοδος της Ακροδεξιάς σε άλλα επίπεδα

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, πέραν των κοινοβουλίων, παρατηρείται έξαρση του φαινομένου της ακροδεξιάς εντός κοινωνικού ιστού. Οι πρακτικές που ακολουθούνται στα διάφορα κράτη προσομοιάζουν. Χαρακτηριστικό το παράδειγμα της Ιταλίας όπου πολίτες, με πρόσχημα τον εθελοντισμό και την προστασία του κράτους, εντάσσονται σε περίπολα και ομάδες περιφρούρησης[23] (ή στην Ουγγαρία η Magyar Garda[24]). Συγκροτούν παρακρατικές ομάδες, ενίοτε, υπό τις ευλογίες και την ανοχή του κράτους.[25] Αυτό έχει σοβαρή απήχηση στους πολίτες που βλέπουν στους μετανάστες ή στους τσιγγάνους την κύρια αιτία έξαρσης του εγκλήματος. Από την άλλη, στη συνείδηση των φτωχών και περιθωριοποιημένων πολιτών, των άστεγων και των άπορων, καθιερώνονται τα αυτοπροσδιοριζόμενα «λαϊκά κινήματα» ως το στήριγμα που τους παρέχει στέγη, τροφή και ασφάλεια, αγαθά που το επίσημο κράτος αδυνατεί να παράσχει, με το αζημίωτο φυσικά: τη διάδοση της προπαγάνδας[26] τους.

 

Β.        Απειλείται η δημοκρατία σε Ελλάδα και Γαλλία από την ακροδεξιά;

Η σημερινή κατάσταση μπορεί να προσομοιάζει σε αρκετά σημεία με την περίοδο της εύθραυστης Δημοκρατίας της Βαϊμάρης,[27] σε κοινωνικοοικονομικό επίπεδο, αλλά δεν πρέπει να παραγνωρίζονται σημαντικές διαφορές. Στην περίοδο του μεσοπολέμου, η Γερμανία ήταν ήδη λαβωμένη λόγω της συνθήκης των Βερσαλλιών, με απώλεια εδαφών, υπέρογκα χρέη και υπερπληθωρισμό, που την οδήγησαν στη χρεοκοπία και την κοινωνική δυστυχία. Έτσι, ο Χίτλερ στηριζόμενος, αφενός στον εθνικοσοσιαλισμό, αφετέρου στη μισαλλοδοξία, και τις αδυναμίες του Συντάγματος της Βαϊμάρης[28], δημιούργησε το Γ’ Ράιχ που οδήγησε την Ανθρωπότητα στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η προβολή αυτών των συνθηκών στη σημερινή εποχή ενέχει μεγάλο ρίσκο[29] καθώς η Γαλλία και η Ελλάδα είναι ενταγμένες στην ΕΕ και στην ΟΝΕ, δεν λειτουργούν αυτόνομα στην οικονομική τους πολιτική, δεν απώλεσαν έδαφος, ούτε εξήλθαν κάποιου πολέμου.

Σε δυσμενέστερη θέση βρίσκεται η Ελλάδα διότι, ιστορικά, βίωσε την άνθηση της ακροδεξιάς εντονότερα από τη Γαλλία. Οι παραφυάδες της ακροδεξιάς,[30] που έχουν τις ρίζες τους στην εποχή του Εμφυλίου, εκδηλώθηκαν με την κατάλυση της δημοκρατίας και την επιβολή της επταετούς δικτατορίας (1967-1974) με τις γνωστές τραγικές συνέπειες για την Κύπρο το 1974. Υπ’ αυτήν την έννοια, η άνοδος φαινομένων τύπου ΧΑ είναι ανησυχητική για το δημοκρατικό πολίτευμα. Από την άλλη, οι διαπιστώσεις[31] που εκτιμούν ότι η δυναμική τους μπορεί ν’ αλλάξει τον κομματικό χάρτη, χωρίς να θέσει εν αμφιβόλω τη δημοκρατία, εκπέμπουν περισσότερο ρεαλισμό από τις θεωρήσεις περί επανάληψης της ιστορίας του Μεσοπολέμου. Άλλωστε, ένας από τους κύριους λόγους ανάπτυξης καθεστώτων τύπου Ναζισμού, Φασισμού, Χούντας εντοπίζεται στην προσωποκεντρικότητα που παρουσίαζαν τα συντάγματα που προηγήθηκαν. Στη Γερμανία, ο Χίτλερ ανήλθε στην εξουσία από τον Πρόεδρο της χώρας, βάσει των υπερξουσιών που του παρείχε το σύνταγμα^. η Χούντα επιβλήθηκε και «νομιμοποιήθηκε» υπό τις ευλογίες του βασιλιά, συγκυρίες που δεν ισχύουν σήμερα.

Φυσικά, αυτό δεν σημαίνει ότι το ευρωπαϊκό οικοδόμημα, ακόμα και σ’ αυτή την περίπτωση, είναι διασφαλισμένο. Η περιχαράκωση γύρω από το έθνος-κράτος, εμποτισμένη με αρκετή δόση ευρωσκεπτικισμού, δύναται να αμφισβητήσει την ευρωπαϊκή ιδέα. Ιδιαίτερα, όταν καλλιεργούνται συνθήματα, ότι το ευρώ και η ΕΕ είναι η πηγή όλων των δεινών, η ενωμένη Ευρώπη κινδυνεύει να περάσει από τη φάση της ενοποίησης στα εξ ων συνετέθη.

 

Εικόνα 2: Έρευνα της εταιρείας Public Issue[32]

Επίλογος: Όπως παρουσίαστηκε πιο πάνω η άνοδος των ακροδεξιών κομμάτων σε ευρωπαϊκό επίπεδο σχετίζεται άμεσα ή έμμεσα με την οικονομική κρίση. Πρόσφατες δημοσκοπήσεις στην Ελλάδα (λχ εικόνα 2) δείχνουν ότι η ΧΑ εμφανίζει ανοδική τάση μετά τις εκλογές του περασμένου Ιουνίου. Η αποτυχία του (δι)κομματισμού έστρεψε το βλέμμα του 7% των Ελλήνων στη ΧΑ και το 18% των Γάλλων στο FN. Θεωρούν ότι τα προβλήματα που έχουν επισωρευθεί μπορεί να τύχουν λύσης με την κοιβονουλευτική εκπροσώπηση των κομμάτων αυτών και το ρυθμιστικό ρόλο που θα έχουν στα πολιτικά πεπραγμένα. Η εθνικιστική ρητορική και ο ευρωσκεπτικισμός που αποπνέουν φαίνεται να αποτελούν εν δυνάμει απειλή για το όραμα της «ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης».

 

Βιβλιογραφία:

Βαρουφάκης Ι. (2007). Πολιτική οικονομία η οικονομική θεωρία στο φως της κριτικής. Αθήνα: Gutenberg. 17-63

Βεργόπουλος Κ. (1999). Παγκοσμιοποίηση. Η μεγάλη χίμαιρα. Αθήνα: Εκδόσεις Λιβάνη. 15 -67, 341 -375

Βούλγαρης Γ. (2008). Η Ελλάδα από τη Μεταπολίτευση στην Παγκοσμιοποίηση. Αθήνα: Εκδόσεις Πόλις. 68-79, 111-115, 365 -380

Cohn Τ. (2009). Διεθνής πολιτική οικονομία. Αθήνα: Gutenberg.103 -169

David Held & Anthony McGrew (2004). Παγκοσμιοποίηση – Αντι-παγκοσμιοποίηση (μετ. Κατ. Κιτίδη). Αθήνα: Πολύτροπον, 17-96

David Held & Anthony McGrew (2004). Παγκοσμιοποίηση - Αντι-παγκοσμιοποίηση (μετ. Κατ. Κιτίδη). Αθήνα: Πολύτροπον, 153-206

Galbraith J.-K. (2000). Το μεγάλο κραχ του 1929, Αθήνα: Εκδόσεις Λιβάνη. 285-326

Heilbroner R. (2000). Οι φιλόσοφοι του οικονομικού κόσμου. Αθήνα: Εκδόσεις Κριτική. 427-441

Heywood A. Εισαγωγή στην Πολιτική. Αθήνα: Εκδόσεις Πόλις. 21-46

Heywood A. Εισαγωγή στην Πολιτική. Αθήνα: Εκδόσεις Πόλις. 283-310

Jencks E. (1900). A history of politics, MacMillan. 73-96

Jencks E. (1900) A history of politics, MacMillan 151-160

Kettler D. "Political Science and Political Theory: The heart of the matter" στο Schram, S., και Caterino, B. (2006). Making political science matter: debating knowledge, research, and method. New York: New York University Press. 234-251

Μπόμπιο Ν. (1990). Δεξιά και Αριστερά. Αθήνα: Εκδόσεις Πόλις.179-190

Παπαθανασόπουλος Στ. (2011). Επικοινωνία και Κοινωνία: Τα μέσα επικοινωνίας στον 21^ο αιώνα. Εκδόσεις Καστανιώτη

Samuelson P. και Nordhaus W. (2000). Οικονομική. Αθήνα: Εκδόσεις Παπαζήση. κεφ. 20

Samuelson P. και Nordhaus W. (2000). Οικονομική. Αθήνα: Εκδόσεις Παπαζήση. κεφ. 21

Samuelson P. και Nordhaus W. (2000). Οικονομική. Αθήνα: Εκδόσεις Παπαζήση. κεφ. 22

Samuelson P. και Nordhaus W. (2000). Οικονομική. Αθήνα: Εκδόσεις Παπαζήση. κεφ. 28

 

Πηγές Διαδικτύου:

Ανιχνεύσεις. (19/6/2012). Πώς έχει διαμορφωθεί ο χάρτης της ακροδεξιάς στην Ευρώπη, http://www.anixneuseis.gr/?p=42303 (13/12/2012)

ΑΠΕ. (25/10/2012). Συμβούλιο της Ευρώπης: Οι ακροδεξιές ιδέες απειλούν τη Δημοκρατία, http://www.protothema.gr/world/article/?aid=226773 (17/12/2012)

Aguirre Mariano. (18/04/2012). The far right takes root in Europe http://www.opendemocracy.net/mariano-aguirre/far-right-takes-root-in-europe (10/12/12)

Benjamin Abtan, Bernard-Henri Lévy, Elie Wiesel, Amélie Nothomb and others.  Open letter: we are all Greek Jews call on Europe to reject the extreme right   http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2012/may/28/open-letter-greek-jews (10/12/12)

Δεμερτζής Ν. «Ιδεολογία και Κριτική» http://library.panteion.gr:8080/dspace/bitstream/123456789/1493/1/demertzis_leviathan_4.pdf (20 / 9 / 2012)

 

Εφημερίδα  «Έθνος». (1/4/2012). Ακροδεξιά απειλή για τη Δημοκρατία,

http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22786&subid=2&pubid=63638154# (20/12/2012)

Εφημερίδα «Έθνος». (06/12/12). Οι Γερμανοί βγάζουν εκτός νόμου το ακροδεξιό NPD http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22769&subid=2&pubid=63749718 (07/12/12)

Εφημερίδα «Εξπρές». (25/10/2012). Σχεδόν οι μισοί Γάλλοι θεωρούν το Ισλάμ απειλή για την εθνική τους ταυτότητα. http://www.express.gr/news/world/652792oz_20121025652792.php3 (15/12/2012)

 

Hamilton Ad. (27/04/2012) The rise of Europe's far right cannot be explained by recession alone, http://www.independent.co.uk/voices/commentators/adrian-hamilton/adrian-hamilton-the-rise-of-europes-far-right-cannot-be-explained-by-recession-alone-7682326.html (10/12/2012)

Haydn Rippon (04/05/2012). The European far right: actually right? Or left? Or something altogether different?, http://theconversation.edu.au/the-european-far-right-actually-right-or-left-or-something-altogether-different-6796, (23/12/12)

Ιακωβίδη Σ. (09/05/2012). Γιατί η ακροδεξιά σηκώνει κεφάλι και μολύνει την Ευρώπη; http://www.sigmalive.com/simerini/columns/antistaseis/487900 (28/12/2012)

Mariano Aguirre (18/04/2012). The far right takes root in Europe, http://www.opendemocracy.net/mariano-aguirre/far-right-takes-root-in-europe(14/12/2012)

Μητροπούλου Ειρήνη (04/05/2012). Φτώχεια και ανεργία έσπρωξαν τη γαλλική εργατική τάξη στην Ακροδεξιά, http://www.tovima.gr/world/article/?aid=455963, (23/12/2012)

Μποζανίνου Τ. (29/04/2012). Ποιοι εξέθρεψαν το τέρας της Ακροδεξιάς στην Ευρώπη, http://www.tovima.gr/world/article/?aid=455292 (14/12/2012)

Μπουρνάζος Στ. (21/10/2012). Η δημοκρατία της Βαϊμάρης και η Ελλάδα του 2012: αναλογίες, μεταφορές και διαφορές, http://tvxs.gr/news/taksidia-sto-xrono/i-dimokratia-tis-baimaris-kai-i-ellada-toy-2012-analogies-metafores-kai-diaf, (15/12/2012)

Πέτρος Παπασαραντόπουλος. (20/10/2012). Το Μνημόνιο, η στρουθοκάμηλος και η έκρηξη της ακροδεξιάς (18/12/2012)

http://www.ethnos.gr/entheta.asp?catid=25862&subid=2&pubid=63726894# (21/12/2012)

Πετσίνη Β. (17/11/12). Οικονομική κρίση και άκρα δεξιά: Ουγγαρία, όπως λέμε Ελλάδα; http://www.lifo.gr/team/gnomes/33728 (12/12/2012)

Walter Baier. (τ. 09/2011). Ο δεξιός λαϊκισμός στην Ευρώπη http://transform-network.net/el/journal/teychos-092011/news/detail/Journal/right-wing-populism-in-europe.html (μτφρ. Λουδοβίκος Κωτσονόπουλος) (03/01/2013)

---

[1] Galbraith J.-K. (2000). Το μεγάλο κραχ του 1929, Αθήνα: Εκδόσεις Λιβάνη. Σελ. 285

[2] http://www.anixneuseis.gr/?p=42303

[3]http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/A0704/PressReleases/A0704_SEL84_DT_QQ_03_2012_01_P_GR.pdf

[4]  «Ένας στους τρεις Έλληνες κάτω από το όριο της φτώχειας, Eurostat» http://www.imerisia.gr/article.asp?catid=26510&subid=2&pubid=112959166

[5] http://www.xryshaygh.com/index.php/kinima/ideologia

[6] http://ekloges.ypes.gr/v2012b/public/index.html#{"cls":"main","params":{}}

[7] http://www.tovima.gr/world/article/?aid=455963

[8] Αναβίωση του Ναζισμού, Αντισημιτισμός, άρνηση του Ολοκαυτώματος στοιχεία που εμφανίζει σήμερα η ΧΑ, σε αντίθεση με τον «εκσυγχρονιστικό» λόγο του σημερινού FN.

[9] http://www.interieur.gouv.fr/Elections/Les-resultats

[10] http://www.express.gr/news/world/652792oz_20121025652792.php3

[11] http://eclass.ouc.ac.cy/mod/page/view.php?id=27297

[12] ό.π.

[13] http://www.tovima.gr/world/article/?aid=455963

[14] http://www.tovima.gr/world/article/?aid=455292

[15] Παπαθανασόπουλος, 2011: 408

[16] http://www.tovima.gr/world/article/?aid=455292

[17] Λαϊκός Ορθόδοξος Συναγερμός (ιδρυτής Γ. Καραντζαφέρης). Ηπιότερης μορφής κόμμα της συντηρητικής δεξιάς, σε σχέση με τη ΧΑ, πλησιέστερα στο σημερινό FN. Απώλεσε την κοινοβουλευτική του παρουσία το 2012^. κυριότερος λόγος η ψήφος εμπιστοσύνης στη μεταβατική κυβέρνηση Λουκά Παπαδήμου, συνεργαζόμενος με τη ΝΔ και το ΠΑΣΟΚ.

[18] http://xryshaygh.com/

[19] Λ.χ. http://xryshayghnikaia.blogspot.com/

[20] http://www.xryshaygh.com/index.php/polymesa/radio

[21] http://www.youtube.com/watch?v=hG7agUBiEi0

[22] http://www.youtube.com/watch?v=lijqxquyWx0

[23] Ντοκιμαντέρ «Εξάντας» (3^ο λεπτό) http://www.youtube.com/watch?v=XV_iET6KcT8

[24] http://www.lifo.gr/team/gnomes/33728

[25] ό.π. 4^ο λεπτό

[26] Το «φιλανθρωπικό έργο» του ακροδεξιού κόμματος CASAPOVND (4.50 λεπτό) http://www.youtube.com/watch?v=3jIqXtCb_bE

[27] Η πρώτη γερμανική Δημοκρατία που ανέκυψε μετά το πέρας του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου. Ο ναζισμός το 1928 είχε ποσοστό 3% ενώ το 1932 εκτοξεύεται στο 42% με κύρια αιτία την οικονομική κρίση και τη δυσπραγία των Γερμανών.

[28] http://www.youtube.com/watch?v=ee2xacnD67Y (1h42)

[29] http://tvxs.gr/news/taksidia-sto-xrono/i-dimokratia-tis-baimaris-kai-i-ellada-toy-2012-analogies-metafores-kai-diaf http://tvxs.gr/node/109095

[30] ΕΔΜ50 Ενότητα 2 (2.6.4) Πολιτική Επιστήμη και Διεθνής Πολιτική (Εγχειρίδιο)

[31]Ηλίας Νικολακόπουλος, Νίκος Μαραντζίδης, Ηλίας Κουσούλης, Διάλεξη «Το πολιτικό σύστημα στην Ελλάδα. Πώς φτάσαμε εδώ;»(103-108 λ.).

[32] Η δημοτικότητα της Χρυσής Αυγής πριν & μετά τις εκλογές - κοινωνικά χαρακτηριστικά http://www.publicissue.gr/2054/gd_popularity/