Πέμπτη, 5 Ιανουαρίου 2017

Η καλλιέργεια των κυπριακών μύθων

Μύθος 1ος: Όσοι αντιπολιτεύονται τον κ. Αναστασιάδη στο Κυπριακό δεν θέλουν λύση υπό το σχήμα «δεν μας λέτε τι θέλετε».

Η σύνταξη των προτάσεων είναι πολύ σημαντική σε αυτή την περίπτωση. Μπορεί κάποιος να πιστεύει ότι «δεν του λέω τι θέλω» αλλά στην ουσία να «του λέω τι δεν θέλω». Πού βρίσκεται η διαφορά; Το πρώτο είναι πεισματικά καθαρή άρνηση να μην πω αυτό που σκέφτομαι ή θέλω. Στη δεύτερη περίπτωση, όμως, λέω αυτό που δεν μου κάνει. Έτσι, οριοθετώ το συμπλήρωμα του συνόλου που εσύ θες να ορίσω και κατ’ αυτόν τον τρόπο ικανοποιώ το αίτημά σου. Είναι πιο δύσκολο και επίπονο μεν, να λες τι δεν θέλεις, διότι πρέπει να αποκλείσεις πολλές περιπτώσεις για να φτάσεις στο ζητούμενο, αλλά αυτή η οδός διασφαλίζει τους περιορισμούς που είναι ικανοί και αναγκαίοι για να υποστηρίξουν μια λύση.

Στο Κυπριακό καλλιεργείται αυτός ο μύθος: «Δεν μας λέτε τι θέλετε». Όμως, αν διατυπώσω όλα όσα δεν θέλω, όπως γράφτηκε πιο πάνω, επί της ουσίας οριοθετώ το πλαίσιο των δικών μου επιδιώξεων και των δικών μου θέλω. Παράδειγμα συλλογισμού: Είμαι κατά της διχοτόμησης, είμαι κατά της ΔΔΟ (συγκαλυμμένη μορφή διχοτόμησης), είμαι κατά της απόσχισης, είμαι κατά της ένωσης. Όλες αυτές οι αρνήσεις δεν νομιμοποιούν κάποιον να με χαρακτηρίσει θιασώτη του «ενιαίου κράτους», διότι στο συμπλήρωμα όλων των πιο πάνω δεν βρίσκεται μόνο το ενιαίο κράτος. Μπορεί να είναι μια ομοσπονδία που διασφαλίζει τα ανθρώπινα δικαιώματα.


Μύθος 2ος : Αν λυθεί το Κυπριακό τότε όσοι αντιτίθενται στην πολιτική Αναστασιάδη δεν θα έχουν πλέον λόγο πολιτικής ύπαρξης. Κατ’ επέκτασιν όσοι «έστησαν» πολιτικές καριέρες στο Κυπριακό θα εξαφανιστούν.

Αυτό το επιχείρημα έχει καλλιεργηθεί τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα μετά την απόρριψη του σχεδίου Ανάν, από συγκεκριμένη κατεύθυνση εντύπων και κομμάτων. Το επιχείρημα μπορεί εύκολα να αντιστραφεί με μια απλή ανάλυση του περιεχομένου των δηλώσεων και ανακοινώσεών τους. Παίρνοντας την εφημερίδα «Πολίτης» η οποία ηγείται αυτού του δόγματος: Συγκριτικά με τις υπόλοιπες εφημερίδες, οι οποίες προσφέρουν το αρχείο τους ηλεκτρονικά, είναι η εφημερίδα η οποία αναλώνει το μεγαλύτερο μέρος των φύλλων της ασχολούμενη με το Κυπριακό.

Αυτό νομιμοποιεί κάποιον να πει ότι την επομένη της λύσης δεν θα έχει λόγο ύπαρξης; Προφανώς όχι. Οι εφημερίδες που αντιτάχθηκαν στις συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου χάθηκαν την επομένη της ανεξαρτησίας; Πολιτικά κόμματα, όπως το ΑΚΕΛ και το εκφραστικό του όργανο η «Χαραυγή» ή προσωπικότητες όπως ο Λυσσαρίδης ή ο Τ. Παπαδόπουλος χάθηκαν μετά τις συμφωνίες του 1960 επειδή είχαν διαφωνήσει με αυτές; Δεν χάθηκαν. Αντιθέτως, ενδυναμώθηκε η θέση τους και η απήχησή τους στο πολιτικό σκηνικό. Αν τώρα, το υπονοούμενο των όσων ισχυρίζονται κάτι τέτοιο είναι ότι «επιβάλλεται να μην έχουν λόγο ώστε να μην κινδυνεύσει η λύση», τότε αυτό και ως υπόνοια ακόμη, αποτελεί υφέρπων φασισμό.


Κυριάκος Κολοβός



Τρίτη, 20 Δεκεμβρίου 2016

Aποχή: Η περίπτωση των κυπριακών Βουλευτικών Εκλογών του 2016 *


Κυριάκος Σ. Κολοβός**

Η μελέτη της αποχής ή της άρνησης συμμετοχής στις εκλογικές διαδικασίες, εκ μέρους των πολιτών, είναι ένα φαινόμενο το οποίο απαντάται εντονότερα τις τελευταίες δύο δεκαετίες, σε διεθνές, αλλά, και σε τοπικό επίπεδο. Σε αντίθεση με τα προηγούμενα χρόνια, περίοδοι κατά τις οποίες οι άνθρωποι αγωνίζονταν για την κατάκτηση και εμπέδωση του θεμελιώδους ανθρωπίνου δικαιώματος, του εκλέγειν και εκλέγεσθαι, σήμερα φαίνεται ότι οι εκλογές απαξιώνονται από σημαντική μερίδα του πληθυσμού. Στο παρόν άρθρο αναφέρονται τα αίτια που προκαλούν την ακινητοποίηση του εκλογικού σώματος, διενεργείται συγκριτική μελέτη της αποχής, σε κυπριακό και ευρύτερο επίπεδο, επιχειρώντας την αποτύπωση των συνεπειών του φαινομένου αυτού.
Η φράση «κυάμων απέχεσθαι» η οποία αποδίδεται στον Πυθαγόρα, έχει διττή σημασία: Αφενός, προτρέπει τους ανθρώπους να μην καταναλώνουν κουκιά, προς αποφυγήν αυτού που σήμερα ονομάζεται κυάμωση, αφετέρου τους παρακινεί να απέχουν από τις ψήφους (κουκιά) και τις εκλογές. Ο Παπαδιαμάντης εξοργισμένος από την πολιτική μωρία των σύγχρονών του πολιτικών (εποχή Τρικούπη-Δηλιγιάννη) χρησιμοποίησε την ίδια φράση για να καταδείξει ότι η αποχή αποτελούσε την απάντηση στον πολιτικό αμοραλισμό και στην αβελτηρία[1]. Σήμερα, φαίνεται ότι σημαντική μερίδα των πολιτών ενστερνίζεται τις πεποιθήσεις τόσο του Πυθαγόρα όσο και του Παπαδιαμάντη θεωρώντας την αποχή ως την ατραπό που θα επιφέρει την αλλαγή στα κακώς κείμενα του πολιτικού βίου.
Με την πάροδο του χρόνου αναπτύχθηκαν διάφορα μοντέλα μελέτης του φαινομένου της κινητοποίησης/αποχής των ψηφοφόρων. Σύμφωνα με τον Downs (1957), η συμμετοχή του εκλογέα εξαρτάται από το πιθανολογούμενο κέρδος που δυνατόν να έχει λόγω της συμμετοχή του στις εκλογές. Επιπρόσθετα, τα συμπεράσματα από την ατομοκεντρική μελέτη των ψηφοφόρων είναι ότι κάθε εκλογική διαδικασία, εκλαμβάνεται από τους πολίτες ως ξεχωριστή, με τα δικά της χαρακτηριστικά. Αυτό αποδεικνύεται συγκρίνοντας τη χαμηλή προσέλευση των πολιτών στις Ευρωεκλογές σε σχέση με τις τοπικές εκλογές. Επίσης, η κινητοποίηση γίνεται εντονότερη όταν ο δεσμός πολίτη-κόμματος ή πολίτη-υποψηφίου είναι ισχυρός. Η συμμετοχή σε κομματικούς μηχανισμούς ενεργοποιεί την ταυτότητα της έσω ομάδας για τον ψηφοφόρο. Η σχέση τού ανήκειν σε μια ομάδα, με κοινές επιδιώξεις και στόχους, δημιουργεί στον ψηφοφόρο την υποχρέωση να προσέλθει στην κάλπη την ημέρα των εκλογών. Σε αντίθεση με τους νέους ψηφοφόρους, οι οποίοι εμφανίζουν οιονεί «κρίση ταυτότητας», οι πολίτες μεγαλύτερης ηλικίας φαίνεται ότι το ξεπερνούν με την πάροδο του χρόνου. Μελέτες έχουν καταδείξει πως για το νέο ψηφοφόρο είναι πιθανότερο να δημιουργηθεί «συνείδηση» συμμετοχής αν λάβει μέρος στις 3 πρώτες εκλογικές διαδικασίες, μετά την απόκτηση του εκλογικού δικαιώματος.
Ο Franklin (2004) διαπίστωσε ότι κατά τις δεκαετίες 1970-1990 η συμμετοχή σε όλους τους τύπους εκλογών μειώθηκε κατά μέσο όρο 4% σε παγκόσμιο επίπεδο. Στις αμερικανικές Προεδρικές Εκλογές το πρόβλημα οξύνεται το 2008, καθώς η αποχή από το 11,5% το 2004, φτάνει στο 30% το 2008, αφήνοντας, το 2012, αδιάφορο το ένα τρίτο των ψηφοφόρων (Ραβδόγραμμα 1) [2]. Στην Ελλάδα, το 2009 καταγράφηκε αποχή, στις βουλευτικές εκλογές, της τάξης του 29% ενώ το 2015 έφτασε στο 43% (Ραβδόγραμμα 2). Στην Κύπρο, από την αποχή του 9%, στο β’ γύρο των προεδρικών του 2008, το ποσοστό εκτινάσσεται στο 18,5% το 2013 (Ραβδόγραμμα 3) φαινόμενο που εντείνεται στις βουλευτικές εκλογές, καθώς το 11% της αποχής του 2006 φτάνει αισίως στο 33,26% το 2016 (Ραβδόγραμμα 4).
Η σύγκριση των ευρωπαϊκών συστημάτων με το αμερικανικό δεν οδηγεί κατ’ ανάγκην σε ασφαλή συμπεράσματα αφού το δεύτερο είναι διπολικό per se. Αυτό όμως που διαφαίνεται είναι ότι η Ευρώπη μεταλλάσσεται και τείνει προς τον αμερικανικό τρόπο σκέψης. Η μετάβαση από την εποχή της λήψης πολιτικών αποφάσεων στη εποχή της διαχείρισης αποφάσεων, από το πολιτικό προσωπικό, με επίκεντρο την οικονομική υφή των ζητημάτων, είναι επίσης αξιοσημείωτη. Κοινό χαρακτηριστικό, στις τρεις, υπό αναφορά,  περιπτώσεις είναι η προηγηθείσα οικονομική κρίση, η οποία εκδηλώθηκε· πρώτα στις ΗΠΑ (2007) ακολούθως στην Ευρώπη, οδηγώντας στην υπαγωγή της Ελλάδας (2010) και της Κύπρου (2013), σε συνάρτηση με τα εσωτερικά τους προβλήματα, σε μνημόνια.

Ραβδόγραμμα 1


Έρευνες στην αλλοδαπή έχουν καταδείξει πως τα δημογραφικά χαρακτηριστικά ενός πληθυσμού μπορούν να επηρεάσουν τη συμμετοχή/αποχή στις εκλογές (Timpone 1998· Matsusaka & Palda 1999· Rolfe 2004· McCowan & Unterhalter 2013). Όσο πιο νέος είναι ο ψηφοφόρος τόσο πιο διστακτικός εμφανίζεται να προσέλθει στην κάλπη. Επίσης, όσο πιο ψηλό είναι το μορφωτικό επίπεδο του ανθρώπου τόσο μεγαλύτερη είναι η κινητοποίηση που παρατηρείται.
Παράγοντας που μπορεί να παίξει το δικό του ρόλο, στην άσκηση του εκλογικού δικαιώματος, αποτελούν τα Μέσα Ενημέρωση και ιδιαίτερα η χρήση της αρνητικής διαφήμισης. Όπως τονίζεται, μια οξεία προεκλογική καμπάνια, με εμφανή αρνητισμό, μπορεί να δημιουργήσει κυνισμό στον πληθυσμό με αντίκτυπο στην ίδια τη δημοκρατία μέσω της αποχής. Έρευνα των Ansolabehere, Iyengar, Simon και Valentino (1994) απέδειξε ότι η έκθεση σε αρνητικά μηνύματα δυνατόν να προκαλέσει πτώση στην πρόθεση ψήφου κατά 5%. Στην Κύπρο και στην Ελλάδα ο εξαμερικανισμός της πολιτικής επικοινωνίας οδήγησε στη χρήση του αρνητισμού και των προσωπικών επιθέσεων, με στόχο την ακινητοποίηση των ψηφοφόρων του αντιπάλου[3]. Ωστόσο, στις υπό εξέταση βουλευτικές εκλογές του 2016 τα μηνύματα περιείχαν θετικές εκκλήσεις ελαχιστοποιώντας τον αρνητισμό[4] και κατ’ επέκταση δεν αποτέλεσαν παραγωγικό αίτιο αύξησης της αποχής.

Ραβδόγραμμα 2


Σε έρευνα (Καφέ, Νέζη, & Πιερίδης, 2015) που έγινε στην Ελλάδα, μετά τις εκλογές τοπικής αυτοδιοίκησης του 2010, εξακριβώθηκε πως οι απέχοντες, στην πλειοψηφία τους, ήταν νέοι, κάτοικοι αστικών κέντρων, με χαμηλό δείκτη ενδιαφέροντος για τις εκλογές, χωρίς να αυτό-προσδιορίζονται βάσει της διαιρετικής τομής αριστερά-δεξιά, μη αναγνωρίζοντας ουσιαστικά την ύπαρξη ενός τέτοιου άξονα, εμφανίζοντας γνωρίσματα αποϊδεολογικοποίησης.

Ραβδόγραμμα 3


Στο εξωτερικό οι μεγαλύτεροι σε ηλικία πολίτες εμφανίζονται πιο πρόθυμοι να προσέλθουν στις κάλπες (Topf 1995, Blais και άλλοι 2002). Στην Ελλάδα, όπως συνοπτικά αναφέρουν οι Βασιλόπουλος και Βερνανδάκης (2015), η τηλεοπτικοποίηση της πολιτικής, η σύγκλιση ΝΔ και ΠΑΣΟΚ προς τα κέντρο και η ομογενοποίηση των βάσεων των κομμάτων άλλαξε το σκηνικό που επικράτησε τα πρώτα 20 χρόνια της Μεταπολίτευσης, με αποτέλεσμα οι νέοι, οι οποίοι αντικαθιστούν στο εκλογικό σώμα τις παλαιότερες γενιές, να εμφανίζουν σημάδια αποστασιοποίησης.
Ο Κύπριος απέχων παρουσιάζει χαρακτηριστικά τα οποία έχουν απαντηθεί στο εξωτερικό αλλά και κάποια που έχουν αναπτυχθεί τοπικά. Με βάση τους αριθμούς συμμετοχής φαίνεται ότι οι ηλικίες που αποστρέφονται τις εκλογές είναι κυρίως οι νέοι ψηφοφόροι, οι οποίοι, πέραν της χαμηλής προσέλευσης, παρουσιάζονται απρόθυμοι να εγγραφούν στους εκλογικούς καταλόγους[5], ακολουθώντας τη διεθνή τάση. Στις τελευταίες βουλευτικές εκλογές είχαν δικαίωμα εγγραφής 32 χιλιάδες νέοι ψηφοφόροι και ο αριθμός τους έφτασε γύρω στις 10 χιλιάδες. Ένα δεύτερο χαρακτηριστικό αυτών των εκλογών ήταν το γεγονός ότι από το σύνολο των απεχόντων οι γυναίκες ήταν υπερδιπλάσιες των αντρών[6]. Εν προκειμένω, ενώ η γυναικεία παρουσία αυξάνεται στο κοινοβούλιο οι γυναίκες της Κύπρου εμφανίζουν ασυμμετρία συμμετοχής, σε σχέση με τους άντρες, τάσεις που εντοπίστηκαν τη δεκαετία του 1960 στις ΗΠΑ όταν οι γυναίκες είχαν περιορισμένη συμμετοχή στη δημόσια ζωή (Lipset, 1963).

Ραβδόγραμμα 4


Τρίτο στοιχείο που θα μπορούσε να εισαχθεί είναι τα ποσοστά του διπολισμού (του αθροίσματος των ποσοστών ΔΗΣΥ και ΑΚΕΛ) σε συνάρτηση με την αποχή. Έχει παρατηρηθεί πως όταν το κλίμα πολώνεται, εμφανίζοντας φυγόκεντρες τάσεις, η συσπείρωση είναι εντονότερη κάτι που μετουσιώνεται σε υψηλότερη συμμετοχή.

Διάγραμμα 5


Για πρώτη φορά ο διπολισμός στην Κύπρο καταγράφει, αθροιστικά, ποσοστά κάτω του 60% (Διάγραμμα 5). Η εμφάνιση κεντρομόλων τάσεων παρατηρήθηκε στις βουλευτικές εκλογές του 1985 και του 2006 με πιθανότερη την εξήγηση ότι διεξάγονταν μεσούσης της διακυβέρνησης Προέδρων προερχόμενων από το ΔΗΚΟ. Το φαινόμενο των βουλευτικών του 2016, με κυβέρνηση προερχόμενη από τον ΔΗΣΥ, είναι πρωτόγνωρο – συγκρινόμενο με τις βουλευτικές του 1996, 2001 και 2011 - για το διπολισμό και πιθανή ένδειξη απαρέσκειας για τις αποφάσεις των διαδοχικών κυβερνήσεων ΑΚΕΛ και ΔΗΣΥ.
Η αυξημένη πόλωση του ευρωπαϊκού κομματικού συστήματος ενεργοποιεί σε μεγαλύτερο βαθμό την «ιδεολογική» ψήφο καθώς η πόλωση αυξάνει τον αριστερό-δεξιό προσανατολισμό των ψηφοφόρων (Lachat 2008). Στην Κύπρο υπάρχει επιβεβαίωση των πιο πάνω (με διαφορά φάσης σαφώς από την υπόλοιπη Ευρώπη) εκ του αποτελέσματος των εκλογών. Τα μειωμένα ποσοστά των δύο πόλων ήταν απόρροια της χαμηλής πόλωσης του συστήματος κάτι που επενέργησε και στην αύξηση της αποχής.
Τέταρτο σημείο διερεύνησης είναι ο γεωγραφικός προσδιορισμός της αποχής. Μέχρι το 2006 οι επαρχίες παρουσίαζαν περίπου τα ίδια ποσοστά αποχής (Διάγραμμα 6).

Διάγραμμα 6


Στις δύο τελευταίες αναμετρήσεις η Πάφος εμφανίζει σαφώς τα χαμηλότερα επίπεδα αποχής, ενώ Λευκωσία και Κερύνεια έχουν τα υψηλότερα. Λαμβάνοντας υπόψη ότι στην επαρχία Πάφου το ΕΛΑΜ συγκέντρωσε σχεδόν το διπλάσιο ποσοστό, απ’ ό,τι στις υπόλοιπες επαρχίες, απαντάται εν μέρει το ερώτημα γιατί η Πάφος εμφανίζει διαφοροποιημένη εικόνα από τις υπόλοιπες επαρχίες. Το φαινόμενο που παρατηρείται στην Πάφο, ως η μικρότερη επαρχία της ελεύθερης Κύπρου, και γεωγραφικά η πιο απομακρυσμένη από την πρωτεύουσα, είναι συνυφασμένο με την αστικότητα της ψήφου, κάτι που επιβεβαιώθηκε με ποιοτικές μελέτες της Eliasoph (1998), σύμφωνα με τις οποίες:
Η ανάγκη για αντιμετώπιση συγκεκριμένων τοπικών προβλημάτων σε μικρές περιοχές μπορεί να διαμορφώσει μια ιδιαίτερη πολιτικοποίηση όπου η πολιτική συμμετοχή στο τοπικό επίπεδο αναπτύσσεται ανεπηρέαστη από την ταυτόχρονη υιοθέτηση κυνικών ή απορριπτικών στάσεων έναντι της κεντρικής πολιτικής εξουσίας (στο Βασιλόπουλος και Βερνανδάκης, 2015).


Συμπεράσματα

Η προσπάθεια πόλωσης του κλίματος στις βουλευτικές εκλογές του 2016, εξαιτίας της οικονομικής κρίσης, απέτυχε. Όπως είχε αναφέρει ο Christophorou (2001) οι βουλευτικές εκλογές είναι μειωμένου ενδιαφέροντος για τους εκλογείς, εν σχέσει με τις προεδρικές, γεγονός που καταγράφεται και το 2016, συγκριτικά με το 2013.
Ο διπολισμός φαίνεται ότι έχει πληγεί από την αποχή. Παρά την υποχρεωτικότητα της ψήφου και τις συνέπειες που προβλέπει ο νόμος σε περίπτωση αδικαιολόγητης αποχής του εγγεγραμμένου ψηφοφόρου, οι Κύπριοι εμφανίζουν προοδευτικά μείωση του ενδιαφέροντος τους για τις εκλογικές αναμετρήσεις. Η ακτινογραφία των δημογραφικών χαρακτηριστικών δείχνει πως οι νέοι και οι γυναίκες ρέπουν περισσότερο προς την αποχή, οι κάτοικοι της Πάφου συμμετέχουν περισσότερο στις εκλογές, ενώ στο άλλο άκρο βρίσκονται οι Κερυνειώτες και οι κάτοικοι της Λευκωσίας. Η αλλαγή του εκλογικού νόμου, η μετάβαση από την απλή αναλογική[7] στην ενισχυμένη[8], και η περιρρέουσα ατμόσφαιρα εξαιτίας της σκανδαλολογίας φαίνεται ότι προκάλεσαν περαιτέρω ακινητοποίηση στις παραδοσιακές πολιτικές δυνάμεις.
Η αυξανόμενη τάση αποστροφής των ψηφοφοριών θέτει πλέον επιτακτικά το ερώτημα κατά πόσον το φαινόμενο της αποχής ήρθε για να μείνει ή απλά είναι μια παροδική τάση του εκλογικού σώματος στην Κύπρο. Η μελέτη των αριθμών δείχνει μια γενικότερη απαξίωση της πολιτικής και των πολιτικών με τη διογκούμενη αποστασιοποίηση του κόσμου από τις εκλογές. Αυτό το γεγονός επαληθεύει σε πολλά σημεία τα όσα έχουν παρατηρηθεί στη συμπεριφορά του εκλογικού σώματος στην Ελλάδα, στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ καθιστώντας τη νομιμοποιητική βάση της εκπροσώπησης του λαού ολοένα και πιο προβληματική.

Βιβλιογραφία

Ansolabehere, S., Iyengar, S., Simon, A., & Valentino, N. (1994). Does Attack Advertising Demobilize the Electorate? American Political Science Review, 88(04): 829-838.
Blais, A., Gidengil, E., Nevitte, N. & Nadeau, R. (2004). Where Does Turnout Decline Come From? European Journal of Political Research, 43: 221-236.
Christophorou, C. (2001). Election Report - Consolidation and Continuity Through Change: Parliamentary Elections in Cyprus. South European Society & Politics, 6(2): 97-118.
Downs, A. (1957). An economic theory of political action in a democracy. The journal of political economy, 135-150.
Eliasoph, N. (1998). Avoiding Politics: How Americans Produce Apathy in Everyday Life. Cambridge: Cambridge University Press.
Franklin, M. N. (2004). Voter Turnout and the Dynamics of Electoral Competition in Established Democracies since 1945. Cambridge University Press.
Lachat, R. (2008). The Impact of Party Polarization on Ideological Voting. Electoral Studies, 27(4): 687-698.
Matsusaka, J. G. and Palda F. (1999). Voter Turnout: How Much Can We Explain? Public Choice, 98: 431-46.
McCowan, T. and Unterhalter, E. (2013). 7 Education, Citizenship and Deliberative Democracy, στο Hedtke, R. & Zimenkova, T. (επιμ.), Education for civic and political participation: A critical approach. New York: Routledge.
Rolfe, M. (2004). ‘Taking Social Structure Seriously: Education and Voter Turnout.’ Παρουσιάστηκε στο Annual Meeting of the Midwest Political Science Association. Chicago, IL.
Timpone, R. J. (1998). Structure, behavior, and voter turnout in the United States. American Political Science Review, 92(01): 145-158.
Topf, R. (1996). ‘Electoral Participation’, στο Klingemann, H.D & Fuchs, D. (επιμ.), Citizens and the State. Oxford: Oxford University Press.
Βασιλόπουλος, Π., & Βερναρδάκης, Χ. (2015). Η Εκλογική Αποχή στην Ελλάδα: 2000-2009. Επιστήμη και Κοινωνία: Επιθεώρηση Πολιτικής και Ηθικής Θεωρίας, 27: 1-24.
Καφέ, Α., Νέζη, Ρ., & Πιερίδης, Κ. (2015). Ποιοι δεν Ψηφίζουν και Γιατί: Μελέτη της Αποχής στις Δημοτικές και Περιφερειακές Εκλογές του Νοεμβρίου 2010. Επιστήμη και Κοινωνία: Επιθεώρηση Πολιτικής και Ηθικής Θεωρίας, 27: 25-53.
Κολοβός, Κ. (2015). Τα Αρνητικά Ηθοτικά Επιχειρήματα στις Κυπριακές Τηλεμαχίες. Μεταπτυχιακή Διατριβή. Λευκωσία: Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου.
Σαμαράς, Αθ. Ν. (2008). Τηλεοπτική Πολιτική Διαφήμιση στην Ελλάδα 1993-2007. Αθήνα: Εκδόσεις Καστανιώτη-Ινστιτούτο Οπτικοακουστικών Μέσων.

* Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό "Δημοσιογραφία", Τεύχος 11. Πρόσβαση http://www.dimosiografia.press/apohi-kipriakes-ekloges-2016/
**Ερευνητής Advanced Media Institute,
Υποψήφιος διδάκτωρ «Επικοινωνία - νέα Δημοσιογραφία», ΑΠΚΥ.




[1]Η δωροδοκία δε την οποίαν βλέπεις τόσον γενικευμένην ως εκλογικόν όπλον, είναι κατ' εμέ το μικρότερον κακόν. Όστις όμως δυσφορεί επί ταύτη ας μη μετέχει του εκλογικού αγώνος, μήτε ως εκλογεύς μήτε ως εκλέξιμος. «Κυάμων απέχεσθε»’’. ( Παπαδιαμάντη Αλ., Χαλασοχωρήδες, 1892).
[2] Πηγή όλων των δεδομένων: Ινστιτούτο IDEA. Βλ. Σχετικά http://www.idea.int/vt/viewdata.cfm
[3] Εκτεταμένη έρευνα του Σαμαρά (2008) για τον αρνητισμό στις τηλεοπτικές πολιτικές διαφημίσεις, στην Ελλάδα, την περίοδο 1993-2007. Για την Κύπρο ενδεικτικά η μελέτη του Κολοβού (2015) για τη χρήση των αρνητικών ηθοτικών επιχειρημάτων στις τηλεμαχίες των προεδρικών εκλογών 2008 και 2013. 
[4] Μηνύματα κομμάτων στην προεκλογική εκστρατεία: ΔΗΣΥ: «Σταθερή Προοπτική»· ΑΚΕΛ: «Μπορείς να κάνεις τη διαφορά»· ΔΗΚΟ: «Η Κύπρος μπροστά»· ΕΔΕΚ: «Υπερασπιζόμαστε την Κυπριακή Δημοκρατία»· Συμμαχία Πολιτών: «Ώρα να σταθούμε στα πόδια μας-Μπορούμε»· Κίνημα Αλληλεγγύη: «Με αλληλεγγύη μπορούμε».
[7] Το μέτρο ήταν 1,79% (100% / 56 έδρες).
[8] Απαιτούμενο ποσοστό συμμετοχής στη β’ κατανομή 3,6% και στη γ’ κατανομή 7,2%.

Σάββατο, 29 Οκτωβρίου 2016

Κυπριακό: "Ώρα μηδέν"


Πάτρα, 17/11/2002
Πανθομολογουμένως, στα 40 χρόνια ύπαρξης του Κυπριακού προβλήματος (από το 1963) αρκετές φορές, ο λαός της Κύπρου άκουσε μεγαλόσχημες απόψεις περί λύσης του ζητήματος το οποίο μας βασανίζει για τόσες δεκαετίες. Αυτές τις μέρες, για άλλη μια φορά και με την υποβολή του σχεδίου Ανάν βομβαρδιζόμαστε από τα ηχηρά λόγια πολιτικών που αναφέρονται σε ιστορική στιγμή για την Κύπρο και τον Ελληνισμό.
Πράγματι, πρόκειται περί ιστορικής στιγμής αν αναλογιστούμε πως η τυχόν αποδοχή του από τη δική μας πλευρά θα μας καταχωρίσει στην Ιστορία ως αυτόχειρες εν γνώσει μας.
Παρακολουθώντας όλες αυτές τις μέρες τα παράθυρα των τηλεοράσεων τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Κύπρο, άρχισα να διερωτώμαι: «Μήπως τελικά την Κύπρο διοικούν, σε εκτελεστικό επίπεδο εξουσίας, οι αποφυάδες του σιναφιού του Υπ. Εξωτερικών Γιώργου Παπανδρέου»;
Τα ερωτήματα αυτά για τα οποία προϋπήρχαν υπόνοιες ήρθαν να δέσουν με τις τελευταίες εξελίξεις στο Κυπριακό πρόβλημα. Οι ενορχηστρωμένες από καιρό ενέργειες, που πηγή έχουν πέραν του Ατλαντικού, εκφράστηκαν με τον καλύτερο τρόπο από τις εν Ελλάδι και εν Κύπρω μαριονέτες του Αγγλοαμερικανικού κατεστημένου.
Φίλε αναγνώστη,
Αυτή τη στιγμή εκφράζω τις προσωπικές μου απόψεις. Διαισθάνομαι τις αγωνίες κάθε πρόσφυγα, κάθε συγγενούς αγνοουμένου και σε διαβεβαιώ ότι όσο και αν καλοζύγισα τις κύριες πρόνοιες του προτεινόμενου σχεδίου επίλυσης και αποβάλλοντας το συναίσθημα, κατέληξα ότι τα τόσα ιστορικά διδάγματα που ως Έθνος έχουμε αποκομίσει μέσα από την μακραίωνή μας Ιστορία, δεν μου επιτρέπουν να γράψω στο χαρτί ότι είμαι ευτυχισμένος για τον τρόπο επίλυσης.
Γυρνώντας στη δεκαετία του ’30 και μετά τα Οκτωβριανά του ’31, οι Άγγλοι αποικιοκράτες για την καλύτερη λειτουργία της δικής τους αποικίας δημιούργησαν διάφορες μικτές επιτροπές για τη διευκόλυνση των κοινοτήτων έχοντας πάντα την εποπτεία και τον έλεγχο. Κατ’ αναλογία ο κύριος Ανάν, αντιγράφοντας στο έπακρο τους φίλους του Άγγλους προτείνει σήμερα τη σύσταση εννιαμελούς επιτροπής Ανώτατου Δικαστηρίου που θα ρυθμίζει τις διαφορές των δυο «κρατιδίων» και θα επιλύει τα διακρατιδιακά προβλήματα. Παρόμοιες επιτροπές θα υπάρχουν σε όλα τα καίρια σημεία όπως η κεντρική τράπεζα κ.α. Μάλιστα οι επιτροπές αυτές θα αποτελούνται από 3 ισόνομα μέρη: το Ελληνοκυπριακό, το Τ/Κ και αυτό των Ευρωπαίων. Άρα αυτό που οι Άγγλοι έκαναν με την ιδιότητα του αποικιοκράτη, ο Κόφι Ανάν μας ζητά να το επικυρώσουμε γνωρίζοντας εκ των προτέρων ότι το καπέλωμα θα είναι αναπόφευκτο.
Εκτός αυτών η πρόνοια για εκ περιτροπής προεδρία, ίση εκπροσώπηση στο κοινοβούλιο και στη δικαστική εξουσία καταλύουν το σημαντικότερο συστατικό της δημοκρατίας που είναι η αρχή της πλειοψηφίας. Δηλαδή, ισοπεδώνονται τα πάντα και μπαίνουμε στη λογική της πολιτικής ισότητας πράγμα που επεδίωκε για πολλά χρόνια ο Ντενκτάς και η Άγκυρα.
Είναι αξιοπερίεργο το γεγονός ότι για όλα αυτά δεν λήφθηκαν καθόλου υπόψιν τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας και επιδιώκεται κατάργηση του Διεθνούς Δικαίου με έναν ωμό και ανήθικο τρόπο. Είναι κατάφορη η καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τόσο των Ε/Κ όσο και των Τ/Κ αφού οι βασικοί άξονες, ανθρώπινα δικαιώματα, ελευθερία εγκατάστασης και διακίνησης δεν προβλέπονται να τηρηθούν στο άμεσο μέλλον.
Αναφορικά με το θέμα των εποίκων για το οποίο η πλευρά μας διαρρηγνύει τα ιμάτιά της δεν διαφαίνεται σημαντική αλλαγή από τη σημερινή κατάσταση. Από τις 120 χιλιάδες των κουβαλητών θα φύγουν όπως λέει ο κ. Ανάν οι 35 χιλιάδες και οι υπόλοιποι θα πάρουν την ιθαγένεια του καινούριου κράτους.
Χωρίς να θέλω να επεκταθώ περαιτέρω στις πρόνοιες του ακατονόμαστου αυτού σχεδίου και ο πιο άσχετος με το αντικείμενο που ονομάζεται Κυπριακό αντιλαμβάνεται τις μαύρες τρύπες που εμπεριέχει το προτεινόμενο σχέδιο και σε πόσο χαώδεις καταστάσεις μπορεί να οδηγήσει η εφαρμογή του.
     Όπως προανάφερα ο καλύτερος δάσκαλος, προς αποφυγήν όλων αυτών των σκοπέλων, είναι η άντληση των διδαγμάτων μέσα από την Ιστορία. Τι κι αν ο κ. Ανάν μας επιστρέψει 8% του εδάφους και η Κύπρος παραμένει υπό την ομηρία εγγυητριών δυνάμεων όπως η Τουρκία και η Αγγλία; Το πάθημα των συμφωνιών του ’59-’60 θα έπρεπε να μας είχαν γίνει μάθημα. Η τουρκοανταρσία που ακολούθησε θα πρέπει να προβληματίζει και να μας ανησυχεί. Οι διακοινοτικές ταραχές ήταν η συνέπεια ενός κακού συντάγματος που όπως χαρακτηρίστηκε από έναν Ινδό συνταγματολόγο, «μόνο τρελοί θα μπορούσαν να έχουν τέτοιο σύνταγμα». Επομένως πως μπορεί το «νέο κράτος να λειτουργήσει με ένα πιο δυσκίνητο κρατικό μηχανισμό και με ένα πιο δυσλειτουργικό σύνταγμα από αυτό του 1960;
Ως νέοι αυτού του τόπου πρέπει να ανησυχούμε για το μέλλον το δικό μας και των παιδιών μας. Θα ήταν άδικο να περάσουμε τα όσα πέρασε η γενιά των γονιών μας, μέσα από διαταραχές και διαμάχες. Επίσης ως Έλληνας Κύπριος παραθέτω και τους προβληματισμούς μου αναφορικά με τον Ελληνισμό. Όπως έγραψα και παλιότερα, σε άρθρο μου στον «Άνεμο», διασυνδέοντας το πρόβλημα της Κύπρου με τις επερχόμενες διεκδικήσεις της Τουρκίας στη Θράκη ερωτώ και πάλι: «Αν η Κύπρος του 18% των Τούρκων αποτελέσει προηγούμενο στα ελληνοτουρκικά τι θα εμποδίσει την Τουρκία να ζητήσει καθεστώς συνδιοίκησης της Θράκης όταν σ’ αυτή κατοικούν 35% μουσουλμάνοι;»
Αδέλφια,
Αντισταθείτε στις σειρήνες και μην εισακούσετε τις κινδυνολογίες περί εκτροχιασμού της ενταξιακής πορείας της Κύπρου. Η ένταξη είναι κάτι αναπόφευκτο που σε πρώτη φάση θα γίνει με ή χωρίς τους Τ/Κ. Αυτό είναι το βασικότερο χαρτί που τηρούμε στο χαρτοφυλάκιό μας τα τελευταία χρόνια και θα ήταν καθαρή απόπειρα αυτοκτονίας αν από μόνοι μας το κάψουμε. Η Ε/Ε εντάσσει στους κόλπους της την Κυπριακή Δημοκρατία (δηλαδή όλο το νησί αφού δεν υπάρχει άλλη κρατική οντότητα αναγνωρισμένη) με το ευρωπαϊκό κεκτημένο προς το παρόν και μέχρι εξευρέσεως λύσης να λειτουργεί στις ελεύθερες περιοχές. Επομένως όσοι βιάζονται να βάλουν ταφόπλακες να κάνουν δεύτερες σκέψεις και να εναρμονιστούν με το καλώς νοούμενο συμφέρον του τόπου. Κλείνοντας θα ήθελα να παραθέσω την ακόλουθη σκέψη προς προβληματισμό όλων μας: Η ταχύτητα με την οποία εξελίχθηκαν τα γεγονότα στην Κύπρο τα τελευταία πενήντα χρόνια μας οδήγησαν από το όραμα της Ένωσης στο σχέδιο επίλυσης του Κόφι Ανάν. Αν οι εξελίξεις και τα επόμενα 50 χρόνια είναι αναλόγου ταχύτητας η δική μου η απορία είναι αν η Κύπρος θα τουρκέψει ή όχι.

ΚΟΛΟΒΟΣ ΚΥΡΙΑΚΟΣ

Πέμπτη, 28 Απριλίου 2016

Η προεκλογική εκστρατεία του ΑΚΕΛ

Του Κυριάκου Κολοβού

Ένα από τα πολλά ερωτηματικά των εφετινών βουλευτικών εκλογών είναι το ποσοστό που θα καταφέρει να συγκεντρώσει το ΑΚΕΛ. Ένα κόμμα κατά βάση συγκεντρωτικό το οποίο έκανε σοβαρή προσπάθεια εξωστρέφειας συνεργαζόμενο με επαγγελματίες, εξωτερικούς, συμβούλους επικοινωνίας, από τις βουλευτικές εκλογές του 2006, φαίνεται ότι δεν έχει μείνει ανεπηρέαστο από τον εξαμερικανισμό της πολιτικής επικοινωνίας.
Η προεκλογική στρατηγική του ΑΚΕΛ κινείται σε 3 άξονες.

1. Στην προτροπή των δικών του ψηφοφόρων με το σύνθημα "Μπορείς".

2. Στη δημιουργία πόλωσης επιτιθέμενο στο κυβερνητικό στρατόπεδο.

3. Στην προσωπική αποδόμηση δια των επιθέσεων κατά του ήθους αντίπαλων πολιτικών ή κομμάτων.



Το σύνθημα με τη χρήση του ρήματος "Μπορείς" είναι παρακινητικό και απευθύνεται κατά βάση στους δικούς του ψηφοφόρους. Γνωρίζοντας το κόμμα ότι οι προδιαγραφόμενες εκροές-απώλειες θα προέρχονται από δικούς του ψηφοφόρους, οι οποίοι θα στραφούν προς την αποχή, προσπαθεί να συσπειρώσει όσους ρέπουν προς την ακινητοποίηση. Το μήνυμα προσπαθεί να άρει τις ενστάσεις όλων όσοι θα κινηθούν ‘εκδικητικά’ προς το κόμμα του εργαζόμενου λαού συνεπεία της εμπλοκής στελεχών του στα διάφορα σκάνδαλα ή λόγω της χρέωσης κακώς κειμένων εξαιτίας της διακυβέρνησης Χριστόφια.

Η πόλωση, σε προηγούμενες εποχές ήταν το ισχυρό όπλο των δύο πόλων. Με αναδρομή στο παρελθόν και άλλες συναφείς τακτικές προσπαθούσε ο αριστερός πόλος να ενεργοποιήσει τα ένστικτα, και κυρίως το θυμικό, για την "κακιά δεξιά", τους "πραξικοπηματίες" κλπ, ώστε να επιτύχει την υψηλότερη συσπείρωση. Η πρακτική αυτή παρουσίασε έξαρση στις προεδρικές εκλογές του 2008. Το φαινόμενο αυτό φθίνει λόγω αφενός της χρονική απόστασης από τα γεγονότα  αλλά κυρίως λόγω της απομυθοποίησης των εξαγγελιών του ΑΚΕΛ την πενταετία 2008-2013.

Το τελευταίο γνώρισμα το οποίο εντοπίζεται στις πρακτικές του ΑΚΕΛ είναι η αποδόμηση αντίπαλων κομμάτων ή πολιτικών προσώπων δια του απευθείας εξακοντισμού χαρακτηρισμών που αφορούν στο ήθος τους. Τα λεγόμενα argumentum ad hominem τα οποία προσβάλλουν κατευθείαν το ήθος του αντιπάλου. Η περίπτωση της επίθεσης κατά του Γ. Λιλλήκα είναι χαρακτηριστική. Το ΑΚΕΛ δια του εκπροσώπου Τύπου του στρέφεται κατά του κ. Λιλλήκα κατηγορώντας τον ως "πολιτικό παντός καιρού" και τη Συμμαχία Πολιτών της οποίας ηγείται ως "αλλοπρόσαλλη συνάθροιση". Αξίζει να σημειωθεί ότι η ανακοίνωση έρχεται ως απάντηση σε ανακοίνωση της ΣΠ για ανάγκη αλλαγής και για νέο πολιτικό ήθος, κάτι που το ΑΚΕΛ θεώρησε ότι το αφορά άμεσα.

Ο πολίτης πρέπει να γνωρίζει ότι πίσω από κάθε ενέργεια υπάρχει συγκεκριμένος στόχος. Το κάθε μήνυμα έχει την ομάδα στόχευσής του και ο απώτερος σκοπός είναι η αύξηση των ποσοστών ή μείωση της εκροής τους. Τα κομματικά επιτελεία προβαίνουν σε επικοινωνιακές κινήσεις οι οποίες έχουν χαμηλό ρίσκο έχοντας θετική εκλογική απόδοση. Η ανακοίνωση του ΑΚΕΛ στις αναρτήσεις του κ. Χαννίδη έγιναν αμέσως, χωρίς να περιμένει το κόμμα την απολογία του υποψηφίου (μετεγγραφή από την ΕΔΕΚ), διότι εκλήφθηκε ως κίνηση υψηλού ρίσκου με προεκτάσεις στην ίδια την καμπάνια του ΑΚΕΛ.



Πέμπτη, 17 Μαρτίου 2016

Το ήθος, η πολιτική και οι βουλευτικές εκλογές

Κυριάκος Σ. Κολοβός

Το ήθος αποτελεί έννοια η οποία έχει ταυτιστεί, διαχρονικά, με την πολιτική. O Αριστοτέλης, κυρίως, κατάφερε να αναδείξει τη σημασία του ήθους του ρήτορα, πώς αυτό επηρεάζει το ήθος του κοινού στο οποίο απευθύνεται και αντίστροφα. Καθώς τα διδάγματα του Αριστοτέλη διατηρούνται, 2300 χρόνια μετά, οι αναλογίες της δημοκρατίας, επίσης, φαίνεται να μένουν αναλλοίωτες. Από τη μια, το πολιτικό προσωπικό το οποίο ρητορεύει, εξαγγέλλει, προτείνει και από την άλλη οι ψηφοφόροι-πολίτες που ακούνε, ψηφίζουν, (κατα)κρίνουν, λιγότερο συμμετέχοντας και περισσότερο απαξιώνοντας τη διαδικασία λήψης των πολιτικών αποφάσεων.

Σήμερα, ο δημαγωγός Κλέωνας έχει εκσυγχρονιστεί, το «ηγετικό προφίλ» του Περικλή τελεί υπό εξαφάνιση και η αποφασιστικότητα του Σόλωνα ταλαιπωρείται από την ευθυνοφοβία των σύγχρονων  αναβλητικών. Στις μέρες μας γίνεται συνεχώς λόγος για «νέο ήθος» στην πολιτική. Αυτή η δήλωση υπονοεί πως προηγήθηκε ένα πεπαλαιωμένο ήθος, τόσο εκ μέρους των πολιτικών όσο και εκ μέρους των πολιτών, το οποίο χρήζει εκσυγχρονισμού. Κατά πόσον είναι όμως αυτό εφικτό στα κυπριακά πολιτικά δρώμενα;


Η εμπειρία των 56 χρόνων Κυπριακής Δημοκρατίας και 40 χρόνων πολυκομματικού, πλουραλιστικού βίου δείχνει πως οι αλλαγές δεν επιτυγχάνονται εύκολα· κι αν αυτό καταστεί εφικτό ο ρυθμός τους είναι αργός. Ποιοι είναι, όμως, οι λόγοι, τα αίτια που παράγουν αυτό το φαινόμενο;
Οι αναφορές σε παλαιοκομματισμό και νοοτροπίες του παρελθόντος είναι ένα στίγμα του πολιτικού συστήματος το οποίο επαληθεύεται καθημερινά. Ομάδες πίεσης, ομάδες διαμόρφωσης της κοινής γνώμης, και όχι μόνον, προσπαθούν να επιβάλουν τις δικές τους επιλογές με το όποιο κόστος. Έτσι, παρατηρείται το φαινόμενο της διεκδίκησης του χρίσματος από ανθρώπους που έχουν ολοκληρώσει τον πολιτικό τους κύκλο, τα όρια της πολιτικής τους φαντασίας έχουν φτάσει στο τέλμα. Αντίθετα, η διατήρησή τους ικανοποιεί μια μάζα συνανθρώπων μας οι οποίοι έχουν συνηθίσει σ’ αυτή τη θέση να έχουν τον «δικό τους άνθρωπο», το «αποκούμπι» της κατάλληλης στιγμής.

Εξαιτίας της προαναφερθείσας πολιτικής αδράνειας, προκειμένου να γίνει αισθητή η παρουσία τους, καταφεύγουν στον άκρατο λαϊκισμό, προς ικανοποίηση της εγωπάθειάς τους, αλλά και του κύκλου που τους περιβάλλει. Φυσικά, σ’ αυτό το παιγνίδι μπαίνουν και κάποια Μέσα Ενημέρωσης τα οποία προσπαθούν, για τους δικούς τους λόγους, να προβάλουν το παράδοξο, τον παρωχημένο λόγο, που «μπορεί να λέει ό,τι θέλει» προωθώντας και επεκτείνοντας το φαινόμενο του πολιτικού παραλογισμού.

Συνεπώς, απαντώντας στο ερώτημα περί εισαγωγής ενός νέου ήθους στην πολιτική, δυστυχώς αυτό φαίνεται να αποτελεί όνειρο-όραμα του μέλλοντος, διότι οι αλλαγές προσώπων σε νευραλγικά σημεία του πολιτικο-κομματικού φάσματος δεν έχουν επιφέρει αλλαγές στους όρους διεξαγωγής της πολιτικής.

Επιστρέφοντας στη θεώρηση περί ήθους, και στην αναγκαιότητα επανεισαγωγής μιας καινούριας μορφής του, το συμπέρασμα είναι πως το πολιτικό προσωπικό πρέπει να μελετήσει την αρχική δομή του ήθους. Το ήθος του ακροατή-πολίτη-ψηφοφόρου θα προσαρμοστεί αν ο ομιλητής-πολιτικός-υποψήφιος έχει το σθένος να παράγει πολιτική και να μην βρίσκεται διαρκώς προς άγραν ψήφων, από καφενείο σε γήπεδο, από κοινωνικό μέσο δικτύωσης σε παραδοσιακό μέσο ενημέρωσης, χρησιμοποιώντας την παλιά συνταγή του λαοπλάνου και δημαγωγού Αλκιβιάδη.


Σ’ αυτό το πλαίσιο, εν ολίγοις, οι Κύπριοι πολίτες καλούνται σε μερικές βδομάδες να αποφασίσουν για τη νέα 5ετή θητεία της Βουλής (2016-2021) και των ανθρώπων που θα τους αντιπροσωπεύσουν έχοντας, σε αρκετές περιπτώσεις, «κλειδωμένες» επιλογές προσκολλημένες στο παλαιοκομματικό ήθος.

Δευτέρα, 14 Μαρτίου 2016

Γιατί είμαι υποψήφιος


Γιατί είμαι υποψήφιος

Η υποψηφιότητα αποτελεί πράξη ευθύνης τόσο για αυτόν ο οποίος εκθέτει τον εαυτόν του προς αναγόρευση όσο και γι’ αυτόν που τον προτείνει.

Η διαδικασία μέσω της οποία θα κριθεί κάποιος άξιος για την θέση για την οποία θέτει υποψηφιότητα  είναι ο ‘πηγαιμός προς την Ιθάκη’. Διαβαίνοντας τον Ρουβίκωνα των προσωπικών επιλογών μπορεί να ρίξει τον κύβο, σε ένα παίγνιο που περιλαμβάνει την τύχη και το πεπρωμένο, προκειμένου να διαγωνιστεί για κάτι σημαντικό, για ένα υψηλό ιδανικό.

Αποδοχή της πρότασης


Συνεπώς, αποδεχόμενος την ανάρτηση των καταλόγων από την επιτροπή εκπαιδευτικής υπηρεσίας, είμαι ο υπ’ αριθμόν 8 υποψήφιος για μονιμοποίηση στα Μαθηματικά, τον ερχόμενο Σεπτέμβριο. Ελπίζω, αυτή η απόφαση να είναι προς όφελος των μαθητών οι οποίοι αποτελούν τους εκκολαπτόμενους πολίτες και το μέλλον αυτού του τόπου.  

Πράξη ευθύνης, επομένως, εκ μέρους του υποψηφίου εκπαιδευτικού, διότι αναλαμβάνει να φέρει εις πέρας ένα δύσκολο έργο με άμεσο αντίκτυπο στην ίδια την κοινωνία, αλλά και του Υπουργείου Παιδείας το οποίο κρίνει τον υποψήφιο.


ΥΓ. Όσοι συνέδεσαν την ως άνω ανάρτηση με τις επικείμενες βουλευτικές εκλογές έχουν πέσει θύματα της φαντασίας τους καθώς όπως έχω δηλώσει επανειλημμένως η ενεργός ενασχόληση με την πολιτική προϋποθέτει αλλαγή των όρων διεξαγωγής της.


Δευτέρα, 14 Σεπτεμβρίου 2015

Στέλιος Καζαντζίδης: Δεκατέσσερα χρόνια μετά το θάνατό του

Του Κυριάκου Σ. Κολοβού

«Είμαι τραγούδι, είμαι λαός, δεν είμαι σκλάβος κανενός...» Αυτός ήταν ο Στέλιος Καζαντζίδης. Ασυμβίβαστος και ακλόνητος. Σταθερός επί αρχών. Σύμβολο στο πανελλήνιο. Η ζωή του, από τα αρχικά στάδιά της, δύσκολη. Τίποτα δεν του χαρίστηκε αλλά «με την αξία του κι όχι με ξένες πλάτες, περήφανα περπάτησε μες στη ζωής τις στράτες».

Γεννήθηκε στις 29/8/1931 στην Νέα Ιωνία. Παιδί του Χαράλαμπου και της Γεσθημανής, προσφύγων απ’ τον Πόντο, ο Στέλιος έζησε σε εποχές δύσκολες για την Ελλάδα. Σε ηλικία 14 ετών χάνει τον πατέρα του, στο λυκόφως του Εμφύλιου Πολέμου. Κάνει σωρεία δουλειών του ποδαριού. Με μια κιθάρα που του χαρίζεται από κάποιο αφεντικό της φάμπρικας κάνει τα πρώτα του βήματα στο τραγούδι. Οδυνηρή εμπειρία η στρατιωτική του θητεία, καθώς τα φρονήματά του τον κατάτρεχαν, σε μια εποχή που το φακέλωμα αποτελούσε επάγγελμα των καθεστωτικών. Συνεπώς, ο Καζαντζίδης μέχρι τα 20 του χρόνια ήταν όντως ένας «απόκληρος». Με την ευθύνη του «προστάτη οικογενείας», σε ένα αφιλόξενο περιβάλλον, ορφανό παιδί κατατρεγμένων προσφύγων.

Ο Θεός, όμως, δεν τον είχε ξεχάσει. Παρά τον μετέπειτα προβληματισμό, που θέτει στον ομώνυμο δίσκο «Και πού Θεός;», ο Στέλιος αναδείχθηκε. Όπως όλοι οι πρωτοπόροι, και τα ταλέντα του εκάστοτε χώρου, δεν χάθηκε. Παρά τις αποτυχημένες δισκογραφικές προσπάθειες, στις αρχές της δεκαετίας του 1950, και τις ερμηνείες τραγουδιών που είτε συνέπιπταν με τις φωνές άλλων ερμηνευτών ή δεν ταίριαζαν στο στυλ του, δεν άργησε να πάρει τον δρόμο του. Δεν μπορεί να εξηγηθεί εύκολα πώς σε μερικά χρόνια η φωνή του έγινε πιο μεστή παρουσιάζοντας αλματώδη διαφορά στην ωριμότητα και στην χροιά. Από τη δεκαετία του 1950 μέχρι τη δεκαετία του 1960 η διαφορά είναι εμφανής.

Από το πρώτο τραγούδι του Καλδάρα -«Για μπάνιο πάω» , 1952- ο Καζαντζίδης έκλεισε τη δισκογραφική του διαδρομή το 2000 με το «Έρχονται χρόνια δύσκολα». Αυτή η πορεία δεν ήταν στρωμένη με ροδοπέταλα. Χρειάστηκε να συγκρουστεί με τα μεγάλα συμφέροντα και τις δισκογραφικές εταιρείες οι οποίες κέρδιζαν εκατομμύρια δραχμές ενώ οι συντελεστές των τραγουδιών μάζευαν τα ψίχουλα. Η αντιπαράθεση με την Coloumbia και την Minos EMI έμειναν στην Ιστορία. Τα εξαντλητικά συμβόλαια ανάγκασαν τον Καζαντζίδη σε «αφωνία». Η απόσυρση από το λαϊκό πάλκο το 1965, με αφορμή τον εκσφενδονισμό ενός ποτηριού προς το μέρος του από πελάτη του κέντρου διασκέδασης, είχε ως βαθύτερα αίτια τον κώδικα λειτουργίας της νύκτας και των ανθρώπων της.

Ο Καζαντζίδης ήταν άνθρωπος της μέρας. Η νύκτα δεν του ταίριαζε. Γι’ αυτό αποσύρθηκε επικοινωνώντας με τον κόσμο μόνο μέσω δισκογραφίας. Η συνεργασία με την Μαρινέλα, και η κοινή τους πορεία, είναι, ίσως, από τα πιο αξιοπρόσεκτα σημεία της καλλιτεχνικής, αλλά, και της προσωπικής του ζωής. Από μουσικής άποψης το πρώτο μισό της δεκαετία του 1970 ήταν το πιο παραγωγικό αλλά και το πιο ουσιαστικό για την παρακαταθήκη του. Το γεγονός ότι δισκογράφησε το «Νυκτερίδες κι αράχνες», «Την στεναχώρια μου», «Τον γυρισμό», «Τον γυάλινο κόσμο», «Το δρομολόι της ζωής», «Η ζωή μου όλη», το «Υπάρχω» και άλλα, φανερώνει ότι το βάρος που άφησε αυτή η εξαετία στο ελληνικό, λαϊκό τραγούδι, δια φωνής Στέλιου, είναι αξιοσημείωτο.

Η συνεργασία με τον Χρήστο Νικολόπουλο και τον Πυθαγόρα, στον δίσκο «Υπάρχω» (όπως είπε στην εισαγωγή ο Στέλιος απευθυνόμενος στον κόσμο, ‘(...) ο τίτλος αυτού του δίσκου είναι συμβολικός και αφορά εσάς και εμένα...’) το 1975, αποτέλεσε και την ολοκλήρωση του πρώτου κύκλου της δισκογραφικής παρουσίας του Στέλιου. Τα συμβόλαια που έγιναν δεσμά για τον ίδιο λύθηκαν το 1986 με την τροπολογία του αείμνηστου Αντώνη Τρίτση που απελευθέρωνε τους καλλιτέχνες από τους δυσβάστακτους όρους των εταιρικών συμβολαίων. Η επανάσταση του Καζαντζίδη ωφέλεσε όλο το στερέωμα. Ενώ μπορούσε να πλουτίσει πήγε κόντρα στο σύστημα και στο κατεστημένο. Σε συνέντευξή του στους «Ρεπόρτερ», της κρατικής τηλεόρασης, έδωσε ονόματα και περιέγραψε καταστάσεις. Το γεγονός ότι το τελευταίο μέρος της εκπομπής «κόπηκε», μετά από άνωθεν εντολή, δεικνύει του λόγου το αληθές.

Αν και η προσωπική του ζωή πέρασε από τρικυμίες κατάφερε να γαληνέψει οικογενειακά μετά το 1980 αφού παντρεύτηκε την κυρά-Βάσω. Ο Άγιος Κωνσταντίνος Φθιώτιδος κατέστη το απάγγειο του Στέλιου. Αν και διέμενε στην Ελευσίνα, εντούτοις, εκεί είχε τη βάρκα του και τις καλές του στιγμές. Ο δεύτερος δισκογραφικός κύκλος του σηματοδοτείται με τον «Δρόμο της επιστροφής»το 1987. Στη συνέχεια ξεχωρίζουν το «Βραδιάζει», «Τα αηδόνια του Πόντου», «Και πού Θεός», «Τα βιώματά μου», «Τραγουδώ» και το «Έρχονται χρόνια δύσκολα». Σ’ αυτό τον μεγάλο κύκλο ο Στέλιος ερμήνευσε (πρώτη εκτέλεση ή επανεκτέλεση) γύρω στα 800 τραγούδια. Αυτός ο αριθμός για έναν καλλιτέχνη που για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα απείχε από τα δισκογραφικά δρώμενα είναι, επίσης, ασύλληπτος.

Καζαντζίδης και Κύπρος

Το ταλέντο του Καζαντζίδη είναι αδιαμφισβήτητο. Στην Κύπρο είναι αγαπητός και ο υπ’ αριθμόν ένα τραγουδιστής του Ελληνισμού. Τα αισθήματα ήταν αμοιβαία. Η πανομοιότυπη πορεία του Στέλιου με την σύγχρονη ιστορία της Κύπρου δεν αποτελεί σχήμα λόγου. Η προσφυγιά, ο πόνος, η απομόνωση, η αδικία και εσχάτως η φτώχεια είναι κοινά στοιχεία και χαρακτηριστικά των δύο. Ο Στέλιος δεν ξεχνούσε την Κύπρο και τους Κυπρίους. Άλλωστε, είχε αρκετούς φίλους από το νησί, παρά το ότι δεν το είχε επισκεφθεί, μέχρι τις τελευταίες του στιγμές. Τραγούδησε σε στίχους Κώστα Βίρβου «Η Κύπρος είναι Ελληνική» και αφιέρωσε στους Κυπρίους τον δίσκο «Τα Βιώματα μου» (Τα βιώματά μου λιώνουν σίδερα, μια ζωή πονάω κι όμως τραγουδάω πάλι σήμερα...) όπως γράφει στην πίσω πλευρά του δίσκου: «Ο δίσκος αυτός είναι αφιερωμένος στους απανταχού Κυπρίους που με αγκάλιασαν με μια ιδιαίτερη αγάπη από τα πρώτα βήματά μου». Αυτή η ομολογία (το 1995) αντικατοπτρίζει τα αισθήματα του ανδρός για το νησί και τον κόσμο του.


Όσα κι αν γραφούν για τον Στέλιο είναι αδύνατον να καλύψουν το ταλέντο και το έργο του. Ακόμη και σήμερα, που από πολλούς θεωρείται ντεμοντέ, το ύφος και το εκτόπισμα των τραγουδιών του, λόγω διαχρονικότητας, είναι μοναδικά. Αν παρηγορούσε στη δεκαετία του 1960 τους ξενιτεμένους φαίνεται ότι η περιοδικότητα της μοίρας του Ελληνισμού κάνουν τα τραγούδια του Στέλιου επίκαιρα. Διότι, η φυγή προσφιλών προσώπων «με πίκρα στα ξένα» θα δώσει «ένα πιάτο άδειο στο τραπέζι» με το διαβατήριο να είναι «πικρό σαν δηλητήριο». Τα τραγούδια του Στέλιου, πέραν της σκιαγράφησης όλων των φάσεων της ανθρώπινης ύπαρξης, έχουν σαφές πολιτικό μήνυμα.  Το «Έρχονται χρόνια δύσκολα», μια προφητεία του Μάκη Ερημίτη, σε συνδυασμό με το «Ξέρω νεκρούς» (Ξέρω νεκρούς που μες στους δρόμους περπατούν / κοιτούν βιτρίνες, παζαρεύουν και ψωνίζουν / κάνουνε Πάσχα και τα έθιμα κρατούν / πληρώνουν φόρους και στις εκλογές ψηφίζουν) και « Στην Ελλάς του 2000» αποτυπώνουν εν πλήρει διαστάσει τη σημερινή εικόνα της ελληνικής κοινωνίας.

Δεκατέσσερα χρόνια μετά τον βιολογικό θάνατο του Στέλιου (14/9/2001) το κενό στην ελληνική δισκογραφία και μουσική εντείνεται διαρκώς. Τα τελευταία 10 χρόνια η έμπνευση φαίνεται να έχει στερέψει. Οι στιχουργοί και οι συνθέτες, πλην ορισμένων εξαιρέσεων, φαίνεται ότι στριμώχνονται στο ίδιο βαγόνι της μουσικής βιομηχανίας. Η χρησιμοποίηση των ίδιων δρόμων, η προβλεψιμότητα του μινόρε στο ζεϊμπέκικο και η έλλειψη φαντασίας εμφανίστηκαν πριν ακόμη η οικονομική κρίση επικρατήσει. Ο Στέλιος ευτύχησε να συνεργαστεί με όλα τα μεγάλα ονόματα της εποχής του. Από την Ευτυχία Παπαγιαννοπούλου, τον Πυθαγόρα, τον Λευτέρη Παπαδόπουλο, τον Πετρίδη, τον Άκη Πάνου, τον Νικολόπουλο, τον Μάνο Λοΐζο, τον Θεοδωράκη, τον Τάκη Σούκα, τον Βασιλειάδη, τον Παπαϊωάννου, τον Βίρβο και τόσους άλλους μέχρι τους βιρτουόζους τους μπουζουκιού Παπαδόπουλο και Παλαιολόγου. Από τους ανατολίτικους δρόμους και τον συνδυασμό 2 ή περισσοτέρων δρόμων σε ένα κομμάτι, με τη χρήση χρωματικών, τις διαφορετικές εισαγωγές και τον εμβολιασμό, πολλών εξ αυτών, με ταξίμι, προερχόμενα, κατευθείαν,  από τον νταλκά, τον πόνο, το μεράκι και το μαράζι του κόσμου. Όπως είπε και ο Στέλιος, στην κατακλείδα του τραγουδιού της Σώτιας Τσώτου, «Έι καπετάνιε», ‘Αυτά είναι τραγούδια κύριοι... Αυτά είναι τραγούδια...’.